4 marca Izraelskie Siły Powietrzne (IAF) poinformowały o zestrzeleniu jednego z irańskich samolotów zaawansowanego szkolenia i lekkiego ataku Yak-130 w ramach Operacji Roaring Lion - izraelskiej nazwy działań prowadzonych wspólnie ze Stanami Zjednoczonymi, określanych jako Operacja Epic Fury. Według komunikatu, utracona maszyna Sił Powietrznych Iranu należała do najnowocześniejszych statków powietrznych w ich inwentarzu i miała zostać przekazana przez Rosję kilka miesięcy wcześniej.
Zestrzelenie przypisano jednemu z myśliwców stealth F-35I Adir. Co istotne, był to pierwszy potwierdzony w służbie IAF przypadek, w którym F-35I uzyskał zwycięstwo w walce powietrze–powietrze przeciwko załogowemu statkowi powietrznemu.
Nagranie zestrzelenia Yak-130: publikacja IAF i możliwe użyte pociski
Dzień po zdarzeniu, gdy Siły Obronne Izraela nadal raportowały kolejne uderzenia i cele rażone w ramach kampanii lotniczej, na oficjalnych kontach opublikowano sekwencje przedstawiające moment zestrzelenia Yak-130 przez F-35I.
Na udostępnionym materiale nie widać szczegółów samej taktyki podejścia, jednak wszystko wskazuje na użycie uzbrojenia powietrze–powietrze, jakie może przenosić myśliwiec 5. generacji. Najczęściej wskazywane są dwa warianty: - AIM-9X Sidewinder (pocisk krótkiego zasięgu), - AIM-120 AMRAAM (pocisk o większym zasięgu).
EOTS (Electro-Optical Targeting System) w F-35: identyfikacja, śledzenie i naprowadzanie
Upowszechnienie nagrania pozwoliło również potwierdzić wykorzystanie systemu wykrywania, identyfikacji oraz wskazywania celów, w który wyposażone są samoloty rodziny F-35. Chodzi o EOTS (Electro-Optical Targeting System) umieszczony pod przednią częścią kadłuba, w dolnej strefie nosa myśliwca stealth.
Zgodnie z opisem producenta, firmy Lockheed Martin, system zapewnia samolotowi bojowemu 5. generacji „…precyzyjne wskazywanie celów zarówno w trybach powietrze–powietrze, jak i powietrze–powierzchnia”. W odniesieniu do konstrukcji podkreślono, że jest to rozwiązanie „…o niskim oporze aerodynamicznym i charakterystyce stealth, zintegrowane z płatowcem F-35 Lightning II poprzez wytrzymałe szafirowe okno oraz połączone z centralnym zintegrowanym komputerem pokładowym za pomocą szybkiego interfejsu światłowodowego”.
Warto też zaznaczyć, że EOTS łączy funkcje FLIR (termowizja do obserwacji przedniej półsfery) oraz IRST (wyszukiwanie i śledzenie w podczerwieni). W realiach pojawiania się coraz większej liczby myśliwców stealth u rywali, takie zdolności są już praktycznie standardem wymaganym od nowych generacji statków powietrznych.
Miejsce zdarzenia według OSINT: północno-wschodni Teheran
Wracając do samego incydentu z 4 marca: według ustaleń opartych na źródłach otwartych (OSINT) oraz narzędziach geolokalizacyjnych, zestrzelenie Yak-130 miało nastąpić w północno-wschodniej części Teheranu.
Yak-130 w Siłach Powietrznych Iranu: szkolenie, uderzenia i status celu wojskowego
Choć zestawienie możliwości myśliwca stealth z maszyną szkolną może sugerować wyraźną nierównowagę, nie należy pomijać faktu, że Yak-130 dostarczony przez Rosję jest jedną z najbardziej zaawansowanych platform pozostających w służbie Sił Powietrznych Iranu. Poza rolą samolotu zaawansowanego szkolenia posiada on również zdolności bojowe: - w misjach powietrze–powietrze, - oraz powietrze–ziemia,
co sprawia, że w realiach działań zbrojnych może być traktowany jako pełnoprawny i uzasadniony cel wojskowy.
Proces wprowadzania Yak-130 do Iranu był owiany dużą tajemnicą, jednak pod koniec 2024 roku potwierdzono, że Iran miał otrzymać ostatnią maszynę z puli przekazanej przez Rosję. Z różnych doniesień wynikało, że przed rozpoczęciem Operacji Epic Fury irańskie lotnictwo dysponowało szacunkowo flotą około dwunastu Yak-130, przeznaczonych przede wszystkim do szkolenia pilotów wojskowych.
Ten element miał znaczenie szersze niż same dostawy: jeszcze przed wybuchem konfliktu Iran intensyfikował działania na rzecz modernizacji potencjału lotniczego poprzez pozyskiwanie nowych rosyjskich platform. Wśród nich szczególnie wyróżniał się plan pozyskania Sukhoi Su-35S, mający docelowo zastąpić myśliwce F-14 Tomcat pochodzenia amerykańskiego.
Znaczenie epizodu dla F-35I Adir i obrazu walk powietrznych
Pierwsze potwierdzone zwycięstwo powietrzne F-35I Adir nad załogową maszyną ma wymiar nie tylko operacyjny, lecz także informacyjny: wzmacnia narrację o dojrzałości systemów sensorów i integracji uzbrojenia w realnym użyciu bojowym IAF. W praktyce podkreśla to rolę przewagi sytuacyjnej (sensory, fuzja danych, pasywne wykrywanie) w konfliktach, w których decyzje i działanie często zapadają zanim dojdzie do klasycznego manewrowania na krótkim dystansie.
Równocześnie przypadek Yak-130 pokazuje, że nawet platformy postrzegane jako „szkolne” mogą w danym teatrze działań pełnić funkcję bojową i wpływać na bezpieczeństwo przestrzeni powietrznej. W rezultacie ich obecność w rejonie operacji oraz potencjał do użycia uzbrojenia powietrze–powietrze i powietrze–ziemia istotnie zmienia ocenę ryzyka i sposób kwalifikowania celów.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!
Zostaw komentarz