F-35I Adir strąca irański Jak-130 podczas Operacji Roaring Lion / Operation Epic Fury
4 marca izraelskie siły powietrzne (IAF) potwierdziły zestrzelenie jednego z irańskich samolotów Jak-130 (Yak-130) - zaawansowanej maszyny szkolno-bojowej - w ramach Operacji Roaring Lion, czyli izraelskiego określenia wspólnej z USA operacji Operation Epic Fury. Zniszczenie statku powietrznego irańskich sił powietrznych, należącego do najnowocześniejszych w ich arsenale i przekazanego przez Rosję zaledwie kilka miesięcy wcześniej, przypisano myśliwcowi stealth F-35I Adir. To pierwszy przypadek od momentu wprowadzenia F-35I do służby w IAF, gdy maszyna ta uzyskała potwierdzone zwycięstwo powietrzne nad załogowym statkiem powietrznym.
Opublikowane nagranie i przebieg zdarzenia
W kolejnych godzinach - gdy Siły Obronne Izraela (Israel Defense Forces) nadal informowały o atakach i trafionych celach w trwającej kampanii powietrznej - oficjalne kanały opublikowały materiał wideo prezentujący sekwencję zestrzelenia Jak-130 przez F-35I.
Choć na nagraniu nie widać wyraźnie kluczowych elementów manewru ani pełnej sytuacji taktycznej, można przyjąć, że do ataku użyto uzbrojenia powietrze–powietrze przenoszonego przez samolot 5. generacji. Najbardziej prawdopodobne są pociski krótkiego zasięgu AIM-9X Sidewinder lub - alternatywnie - pociski średniego/dłuższego zasięgu AIM-120 AMRAAM.
Electro-Optical Targeting System (EOTS) oraz potwierdzenie możliwości śledzenia celu
Równolegle, dzięki szybkiemu rozprzestrzenieniu się nagrania, możliwe stało się potwierdzenie użycia i skuteczności śledzenia celu przez system wskazywania i przechwytywania celów zainstalowany na F-35. Chodzi konkretnie o Electro-Optical Targeting System (EOTS), umieszczony w dolnej części nosa myśliwca stealth.
Jak podaje Lockheed Martin, rozwiązanie to zapewnia samolotowi 5. generacji „precyzyjne zdolności celowania powietrze–powietrze oraz powietrze–ziemia”. Producent podkreśla też aspekty konstrukcyjne: dzięki niskiemu oporowi aerodynamicznemu i konfiguracji sprzyjającej obniżonej wykrywalności system jest zintegrowany z kadłubem F-35 Lightning II poprzez wytrzymałe okno z szafiru, a z pokładowym komputerem centralnym łączy się za pomocą szybkiego interfejsu światłowodowego.
Warto dodać, że system łączy funkcje FLIR (obrazowanie w podczerwieni do obserwacji w przód) oraz IRST (pasywne wykrywanie i śledzenie celów w podczerwieni). W realiach, w których rywalizujące państwa wprowadzają coraz więcej myśliwców o cechach stealth, takie pasywne zdolności wykrywania i śledzenia stają się już standardem w samolotach nowej generacji.
Miejsce zestrzelenia według OSINT
Wracając do samego incydentu: według źródeł OSINT, korzystających z narzędzi geolokalizacyjnych, do zestrzelenia Jak-130 doszło w północno-wschodniej części Teheranu.
Różnica klas, ale nie „łatwy” cel: rola Jak-130 w irańskich siłach powietrznych
Mimo wyraźnej przewagi technologicznej myśliwca stealth nad samolotem szkolnym, należy podkreślić, że Yak-130 dostarczony przez Rosję jest jedną z najbardziej zaawansowanych maszyn pozostających w służbie irańskich sił powietrznych. Poza rolą zaawansowanego trenażera posiada również realne możliwości działań bojowych: zarówno w misjach powietrze–powietrze, jak i w uderzeniach powietrze–ziemia. Z tego względu nie można go traktować wyłącznie jako „samolotu szkolnego”, gdy ocenia się go jako pełnoprawny cel wojskowy.
Choć sam proces pozyskania tych maszyn był owiany tajemnicą, pod koniec 2024 roku potwierdzono, że Iran odebrał ostatni egzemplarz dostarczony przez Rosję. Z różnych doniesień wynikało, że przed rozpoczęciem Operation Epic Fury irańskie lotnictwo dysponowało szacunkowo flotą 12 samolotów Yak-130, przeznaczonych do szkolenia pilotów wojskowych.
Szerszy kontekst modernizacji: Su-35S zamiast F-14 Tomcat
Nie był to detal bez znaczenia. Jeszcze przed wybuchem konfliktu Iran intensyfikował działania na rzecz unowocześnienia potencjału lotniczego poprzez wprowadzanie nowych platform z Rosji. Na tym tle szczególnie wyróżniał się planowany zakup myśliwców Sukhoi Su-35S, które miały docelowo zastąpić wywodzące się ze Stanów Zjednoczonych F-14 Tomcat.
Dodatkowe znaczenie incydentu dla działań i planowania
Z punktu widzenia IAF fakt, że F-35I Adir uzyskał pierwsze potwierdzone zwycięstwo powietrzne nad załogowym statkiem powietrznym, ma wymiar nie tylko symboliczny, ale i praktyczny: weryfikuje łańcuch „wykrycie–identyfikacja–śledzenie–użycie uzbrojenia” w warunkach rzeczywistych, a także potwierdza użyteczność sensorów i procedur w dynamicznym środowisku walki.
Dla Iranu strata Yak-130 oznacza natomiast coś więcej niż ubytek liczbowy. Tego typu platformy są elementem całego systemu budowania kadr: od szkolenia zaawansowanego, przez podtrzymywanie nalotu, aż po przygotowanie do przesiadki na samoloty wielozadaniowe. W sytuacji, w której Teheran równolegle rozważał wprowadzenie Su-35S, każda redukcja dostępności maszyn szkolenia zaawansowanego może wpływać na tempo i jakość przygotowania pilotów do nowych typów.
Może Cię również zainteresować: Amerykański atomowy okręt podwodny marynarki USA zaatakował i zatopił irańską fregatę na Oceanie Indyjskim
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!
Zostaw komentarz