Rząd Portugalii uzasadnia dzisiejszy pakiet decyzji podjętych w Radzie Ministrów „wyjątkową sytuacją uznanego interesu narodowego”, jaką ma stanowić linia kolei dużych prędkości Porto–Lizbona. Według rządu działania te są potrzebne ze względu na ryzyko zmian w sposobie użytkowania gruntów oraz wydawania licencji, zezwoleń lub innych rozstrzygnięć sprzecznych z dotychczas wykonanymi opracowaniami. Takie decyzje mogłyby utrudnić realizację inwestycji kolejowej, podnieść jej koszty albo wręcz zagrozić jej wykonaniu.
Rada Ministrów: zasady ochrony korytarza inwestycji
W Uchwale Rady Ministrów nr 53/2026 wskazano, że - niezależnie od innych opinii, zgód, zatwierdzeń i pozwoleń wymaganych prawem - następujące działania będą wymagały wiążącej, wcześniejszej opinii spółki Infraestruturas de Portugal (IP):
- podziały nieruchomości oraz operacje urbanizacyjne;
- roboty budowlane: budowa, rozbudowa i przebudowa (z wyjątkiem prac zwolnionych z uprzedniej kontroli administracyjnej);
- prace związane z przekształcaniem ukształtowania terenu (niwelacje, przemieszczenia gruntu);
- rozbiórki istniejących obiektów (poza tymi, które - na mocy przepisów gminnych - mogą być zwolnione z uprzedniej kontroli administracyjnej);
- masowe wycinki drzew oraz usuwanie warstwy próchnicznej i pokrywy roślinnej.
Wniosek o taką opinię ma trafić do IP bezpośrednio od zainteresowanego albo za pośrednictwem organu, który jest właściwy do udzielenia licencji lub zezwolenia na daną czynność. IP ma wydać stanowisko w ciągu 45 dni roboczych od daty otrzymania wniosku.
Rząd zastrzega też, że w szczególnych sytuacjach środki mogą objąć również działania podjęte wcześniej - już „ważnie autoryzowane” - jeśli jednak „poważnie i nieodwracalnie” zaszkodzą realizacji projektu linii dużych prędkości na odcinku Soure/Carregado.
Linia kolei dużych prędkości Porto–Lizbona: model realizacji i partnerstwa publiczno-prywatne
Inwestycja ma zostać zrealizowana w formule trzech partnerstw publiczno-prywatnych:
- pakiet obejmujący odcinek Porto–Campanhã – Soure,
- pakiet dla odcinka Soure – Carregado,
- pakiet dla odcinka Carregado – Lizbona.
Przetarg dotyczący drugiego partnerstwa publiczno-prywatnego ogłoszono w styczniu. Umowa ma obowiązywać 30 lat, w tym 5 lat na fazę rozwoju/przygotowania i 25 lat na okres dostępności (utrzymania gotowości infrastruktury do użytkowania).
W praktyce wprowadzone rozwiązania mają ograniczyć ryzyko „rozjechania się” decyzji planistycznych i administracyjnych w gminach z korytarzem inwestycji. Dla mieszkańców i inwestorów oznacza to konieczność wcześniejszego sprawdzenia, czy planowane prace (np. większe roboty ziemne albo rozbiórka) nie podlegają obowiązkowi uzyskania wiążącej opinii IP - jeszcze zanim sprawa trafi do standardowej ścieżki pozwoleń.
Etapy projektu i obszary objęte środkami zapobiegawczymi
Etap 1 projektu - obejmujący odcinki Porto–Campanhã/Aveiro (Oiã) oraz Aveiro (Oiã)/Soure - był już zabezpieczony „środkami zapobiegawczymi” przyjętymi 26 grudnia 2023 r.
Analogiczne podejście zastosowano teraz wobec etapu 2, obejmującego gminy: Pombal, Leiria, Marinha Grande, Porto de Mós, Alcobaça, Rio Maior, Azambuja i Alenquer.
Na obszarze objętym regulacją nadal obowiązują postanowienia aktualnych planów zagospodarowania przestrzennego, ale są one stosowane równolegle z nowo zatwierdzonymi środkami zapobiegawczymi.
Rząd podkreśla, że to „infrastruktura uznanego krajowego interesu publicznego”, i stwierdza, iż szkody społeczne i gospodarcze wynikające z realizacji wymienionych wcześniej działań (bez kontroli pod kątem inwestycji) byłyby istotniejsze niż ewentualne negatywne skutki wprowadzonych ograniczeń.
Warto dodać, że tego typu środki zapobiegawcze zwykle ułatwiają stabilizację harmonogramu dużych projektów infrastrukturalnych: ograniczają niepewność co do dostępności terenów, zmniejszają ryzyko konfliktów z nową zabudową i pozwalają wcześniej identyfikować kolizje (np. zadrzewienie, warstwy urodzajne gleb, prace ziemne), które w późniejszej fazie generują największe opóźnienia.
Finansowanie i nakłady: zatwierdzone limity wydatków
Maksymalny zatwierdzony wydatek w wartości bieżącej netto wynosi 1,603 mld euro (odniesienie: grudzień 2023 r.). Płatności mają być rozłożone na lata 2026–2056, a rozpoczęcie zaplanowano na lipiec 2026 r.
Dodatkowo rząd dopuścił wydatki do 600 mln euro na:
- prace projektowe,
- wywłaszczenia,
- przygotowanie placu budowy,
- nadzór nad robotami,
przy czym ta część ma kwalifikować się do finansowania ze środków wspólnotowych.
Z informacji IP (Infraestruturas de Portugal) wynika, że łączna wartość inwestycji w ramach drugiej fazy to około 2,4 mld euro. Zakres obejmuje w przybliżeniu 60 km nowej linii dużych prędkości oraz około 18 km łącznic do sieci konwencjonalnej, w tym prace na Linii Północnej.
Oceny oddziaływania na środowisko i kolejne przetargi
Rząd wskazuje, że badania dotyczące oddziaływania na środowisko dla odcinków Porto–Campanhã/Aveiro (Oiã), Aveiro (Oiã)/Soure oraz Soure/Carregado zostały już zatwierdzone przez Portugalską Agencję Środowiska.
Zgodnie z zapowiedzią rządu trzeci etap projektu linii kolei dużych prędkości Porto–Lizbona, opisany jako odcinek Soure – Carregado, ma mieć ogłoszony przetarg w pierwszej połowie bieżącego roku.
Wejście w życie i czas obowiązywania środków
Zatwierdzone dla drugiego etapu środki zapobiegawcze zaczną obowiązywać w piątek i pozostaną w mocy przez 2 lata, z możliwością przedłużenia o kolejny rok - „jeżeli zajdzie taka potrzeba”.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!
Zostaw komentarz