Imigranci w Portugalii zwiększają wpływy do systemu ubezpieczeń społecznych.

Największym zaskoczeniem jest to, że obserwowany wzrost nie rozłożył się równomiernie na całą dekadę, lecz nastąpił przede wszystkim w ostatnich latach - mówił agencji Lusa Pedro Góis, dyrektor naukowy Obserwatorium Migracji (OM). Jak podkreślił, istotną rolę odegrała presja związana z mechanizmami legalizacji pobytu, które były powiązane z opłacaniem składek na portugalskie Zabezpieczenie Społeczne.

Składki cudzoziemców do portugalskiego Zabezpieczenia Społecznego wyraźnie przyspieszyły

Dane z raportu zatytułowanego „Wkład finansowy cudzoziemców w bieżące saldo finansowe portugalskiego Zabezpieczenia Społecznego: dowody administracyjne za lata 2015–2025” pokazują bardzo silne zwiększenie rocznej bazy płatników składek. Liczba osób odprowadzających składki wzrosła z 204 150 do 1 115 541 ubezpieczonych, co w ubiegłym roku stanowiło 14% wszystkich składek wpłaconych do systemu.

Składki podwojone od 2022 r.

Od 2022 r. łączna wartość składek wpłacanych przez cudzoziemców zwiększyła się ponad dwukrotnie i osiągnęła 4,15 mld euro, wyraźnie przewyższając 481 mln euro odnotowane w 2015 r. To właśnie w 2015 r. portugalskie Zabezpieczenie Społeczne zaczęło w swoich bazach danych rozdzielać obywateli zagranicznych od obywateli kraju.

Świadczenia wypłacane cudzoziemcom i dodatnie saldo

W 2025 r. świadczenia Zabezpieczenia Społecznego wypłacone cudzoziemcom wyniosły łącznie 822,02 mln euro, co - według raportu - przełożyło się na dodatnie saldo netto rzędu ok. 3 326,94 mln euro. Autorzy opracowania zwracają uwagę na szczególnie dynamiczne zwiększenie skali tych przepływów w ostatnim okresie.

Skala demograficzna i „intensywność” składkowania

W latach 2015–2025 liczba cudzoziemców obecnych w systemie zwiększyła się o 447%, natomiast wartość wpłaconych składek wzrosła aż o 763%. Raport interpretuje to jako dowód nie tylko efektu czysto demograficznego (więcej osób w systemie), lecz również wzmocnienia średniej „intensywności” opłacania składek.

Pedro Góis zaznaczył, że poziom odprowadzanych składek zasadniczo „jest zgodny” z realiami portugalskiego rynku pracy. Jednocześnie OM nie dysponuje jeszcze wskaźnikiem średniej składki na osobę, co pozwoliłoby na bardziej precyzyjną interpretację danych.

Jak wyjaśnił, możliwy jest scenariusz, w którym bardzo wielu ubezpieczonych opłaca składki minimalne, a mniejsza grupa wnosi kwoty zbliżone do poziomu wynikającego z mediany portugalskich wynagrodzeń. Zwrócił też uwagę, że obecne zestawienia nie pozwalają przesądzić, czy wolumen składek utrzyma się w kolejnych latach - ponieważ wpływ mogą mieć m.in. bezrobocie, zmiany koniunktury czy emigracja.

Warto dodać, że takie analizy administracyjne są szczególnie użyteczne w debacie publicznej, bo opierają się na realnych przepływach finansowych w systemie, a nie na deklaracjach. Jednocześnie do oceny jakościowej (kto i ile płaci, w jakich branżach i na jakich umowach) potrzebne są dane bardziej szczegółowe, zwłaszcza o rozkładzie składek i stabilności zatrudnienia.

Stabilność w przyszłości: imigranci a portugalskie Zabezpieczenie Społeczne

Jednym z argumentów przywoływanych na rzecz przyjmowania imigrantów bywa ich wkład w „stabilność w przyszłości Zabezpieczenia Społecznego”. Pedro Góis podkreślił jednak, że jest to problem strukturalny, a takie ujęcie - w jego ocenie - bywa przesadzone.

Zwrócił uwagę, że imigranci odprowadzają do systemu to, co powinni odprowadzać w realiach portugalskiego modelu ubezpieczeń społecznych - a robią to także po to, aby w przyszłości móc korzystać ze świadczeń, w szczególności emerytur, a w razie potrzeby również z niektórych nadzwyczajnych form wsparcia.

Dodatkowo - jak zaznaczył - nie ma pewności, czy obserwowana „stabilność” będzie trwała. Dzisiejsze wpływy wzmacniają system, ale w dłuższym horyzoncie można oczekiwać, że wydatki na tę grupę ludności będą rosnąć wraz z nabywaniem uprawnień i starzeniem się populacji. Jednocześnie ryzyko to jest odsunięte w czasie, ponieważ większość nowych płatników składek stanowią osoby w wieku 20–39 lat.

W praktyce oznacza to, że kluczowe dla długofalowej oceny będą nie tylko bieżące nadwyżki, lecz także to, czy cudzoziemcy pozostaną w kraju wystarczająco długo, by utrzymać ciągłość składkowania, oraz jak będzie kształtować się ich przyszłe prawo do świadczeń (zwłaszcza emerytalnych) w zależności od stażu ubezpieczeniowego i zmian w przepisach.