Szwecja rozważa współpracę Francji i Wielkiej Brytanii w zakresie broni jądrowej.

Za zamkniętymi drzwiami szwedzcy urzędnicy sondują Paryż i Londyn, sprawdzając, jak daleko mogłaby się posunąć współpraca nuklearna w szybko zmieniającym się krajobrazie strategicznym.

Szwecja po cichu wchodzi do rozmowy o broni jądrowej

Premier Ulf Kristersson potwierdził, że Szwecja prowadzi wstępne rozmowy z Francją i Wielką Brytanią na temat możliwej współpracy dotyczącej broni jądrowej. Dyskusje określono jako „niewiele precyzyjne” i pozbawione jasnego harmonogramu, ale sam fakt ich istnienia oznacza istotną zmianę polityczną i psychologiczną dla kraju od dawna kojarzonego z rozbrojeniem i neutralnością.

Szwecja przystąpiła do NATO w marcu 2024 r., kończąc dekady wojskowego niezaangażowania. Ten krok natychmiast postawił trudne pytanie w polityce wewnętrznej: jak daleko Sztokholm powinien posunąć się w przyjmowaniu nuklearnej postawy sojuszu, historycznie opartej na Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Francji?

Sztokholm nie stoi już poza europejską debatą nuklearną; siedzi przy stole, nawet jeśli na razie tylko jako słuchacz.

Kristersson powiedział szwedzkiemu nadawcy publicznemu, że jako członek NATO kraj uczestniczy teraz „we wszystkich dyskusjach”, w tym dotyczących broni jądrowej. Podkreślił logikę odstraszania, a nie użycia, argumentując, że dopóki państwa autorytarne posiadają arsenały nuklearne, kraje demokratyczne muszą zachować dostęp do ochrony jądrowej.

Dlaczego Szwecja rozmawia teraz z Francją i Wielką Brytanią

Moment tych rozmów nie jest przypadkowy. W całej Europie planiści obronni ponownie oceniają długoterminowe poleganie na amerykańskim parasolu nuklearnym, zwłaszcza wobec niepewności co do przyszłych administracji USA i zmieniających się priorytetów obronnych Stanów Zjednoczonych.

Najnowsza amerykańska Narodowa Strategia Obronna przyniosła Europie niejednoznaczny przekaz: USA będą nadal wzmacniać swój arsenał nuklearny, oczekując jednocześnie, że europejscy sojusznicy wezmą na siebie większą odpowiedzialność za własną obronę konwencjonalną i regionalną. To wzmocniło szerszą debatę w NATO o europejskiej „autonomii strategicznej” w ramach sojuszu.

Francja, jedyne państwo członkowskie UE posiadające broń jądrową, po cichu popycha tę dyskusję do przodu. Prezydent Emmanuel Macron sugerował, że francuskie siły nuklearne mogłyby zyskać szerszy wymiar europejski, mimo że pozostają pod ścisłą kontrolą narodową. Wielka Brytania, dysponująca siłami nuklearnymi Trident, pozostaje w pełni zintegrowana ze strukturą planowania nuklearnego NATO.

Mowa o koordynacji francusko-brytyjskiej, połączona z akcesją Szwecji do NATO, stworzyła moment, w którym współpraca nuklearna przestaje brzmieć niewyobrażalnie w Europie Północnej.

Wewnątrz wczesnych rozmów

Kristersson ujawnił, że Szwecja prowadzi „trwające dyskusje” zarówno z Francją, jak i z Wielką Brytanią. Są one określane jako rozpoznawcze, a nie operacyjne. Francuski potencjał odstraszania - jak zauważył - pozostaje „wyjątkowo francuski”, jednak Paryż wykazuje nową otwartość na rozmowy z państwami partnerskimi o swojej roli.

Co kluczowe, szwedzki lider podkreślił, że Sztokholm nie widzi obecnie potrzeby rozmieszczania broni jądrowej na swoim terytorium w czasie pokoju. To stanowisko przypomina podejście kilku państw NATO, które uczestniczą w sojuszniczym planowaniu nuklearnym, nie bazując u siebie głowic.

• Rozmowy koncentrują się na dialogu politycznym i strategicznym, a nie na rozmieszczeniu.
• Na stole nie ma szwedzkiego programu broni jądrowej.
• Współpraca prawdopodobnie mieściłaby się w ramach NATO lub w równoległych uzgodnieniach politycznych.

Wrażliwa debata krajowa wychodzi na światło dzienne

Wypowiedzi premiera padły krótko po głośnym artykule redakcyjnym w Dagens Nyheter, w którym argumentowano, że Szwecja musi wreszcie zmierzyć się z kwestią odstraszania nuklearnego. Tekst zatytułowany „Nikt nie chce dyskutować o szwedzkiej broni jądrowej, ale musimy” odzwierciedlał rosnące przekonanie części decydentów, że Europa nie powinna opierać ochrony nuklearnej niemal wyłącznie na Waszyngtonie.

Artykuł wskazał kilka szwedzkich atutów, które mogłyby mieć znaczenie, gdyby rozwinęła się szersza europejska architektura nuklearna:

Szwedzki atut	Potencjalne znaczenie
Zaawansowana baza technologii jądrowych	Doświadczenia z badań z czasów zimnej wojny i reaktorów cywilnych mogłyby wspierać wspólną infrastrukturę lub monitoring
Silny przemysł obronny	Zdolność integrowania odstraszania nuklearnego z planowaniem konwencjonalnym, systemami dowodzenia oraz zaawansowanymi platformami lotniczymi i morskimi
Położenie geostrategiczne	Kluczowa pozycja w Europie Północnej, blisko Rosji, Arktyki i Morza Bałtyckiego

Te pomysły są dalekie od oficjalnej polityki, ale pokazują, jak dyskusja publiczna poszerza się poza proste pytanie „tak” lub „nie” wobec udziału w natowskim „nuclear sharing”.

Presja NATO: przystąpienie do sojuszu nuklearnego oznacza rozmowę o atomie

W NATO szwedzka ostrożność wobec tematów nuklearnych nie przeszła niezauważona. W czerwcu 2024 r. dyrektor ds. polityki nuklearnej NATO Jim Stokes odwiedził Sztokholm i wezwał polityków, by jasno wyłożyli zwykłym obywatelom konsekwencje członkostwa w sojuszu.

Urzędnicy NATO chcą, by Szwecja jednoznacznie wyjaśniła, że przystąpienie do sojuszu oznacza także akceptację odstraszania nuklearnego jako kluczowego elementu bezpieczeństwa.

Przez dekady Szwecja nieformalnie polegała na amerykańskim „parasolu nuklearnym”, jednocześnie podkreślając silną tożsamość rozbrojeniową. Ta równowaga uległa zmianie: jako formalny sojusznik Szwecja ma uczestniczyć w politycznej pracy wspierającej postawę nuklearną, nawet jeśli nie gości broni ani samolotów certyfikowanych do jej przenoszenia.

Francja, Wielka Brytania i Deklaracja z Northwood

Każdy szwedzki krok w stronę bliższej współpracy nuklearnej wpisywałby się w szerszą europejską historię. Od lipca ubiegłego roku Francję i Wielką Brytanię wiąże tzw. Deklaracja z Northwood - porozumienie o koordynacji strategii nuklearnych. Dokument nie przewiduje wspólnej kontroli, ale tworzy uporządkowany kanał konsultacji na wysokim szczeblu między dwoma europejskimi mocarstwami nuklearnymi.

Francja pozostaje poza Grupą Planowania Nuklearnego NATO - organem sojuszu wytyczającym politykę nuklearną - opierając się na własnych strukturach narodowych. Ta wyjątkowa pozycja daje Paryżowi zarówno dźwignię, jak i elastyczność, gdy mówi o nadaniu swojemu odstraszaniu „wymiaru europejskiego”, przy zachowaniu pełnej kontroli nad decyzjami o użyciu.

Dla Szwecji zaangażowanie zarówno Londynu, jak i Paryża to sposób na wejście w kontakt z dwiema nieco różnymi filozofiami postawy nuklearnej: głęboko osadzonym w NATO modelem brytyjskim oraz bardziej autonomicznym, ale coraz bardziej „europejskim” podejściem Francji.

Nuklearna przeszłość Szwecji: od tajnego programu do rzecznika nieproliferacji

Obecne debaty toczą się w cieniu niemal zapomnianego rozdziału szwedzkiej historii. Na początku zimnej wojny Szwecja prowadziła tajny program broni jądrowej, badając zarówno konstrukcję ładunków, jak i środki przenoszenia. Wysiłek ten zakończono na początku lat 70., gdy Sztokholm postawił na silną obronę konwencjonalną wspartą międzynarodowymi porozumieniami kontroli zbrojeń.

Szwecja podpisała Układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (NPT) w 1968 r., formalnie rezygnując z opcji posiadania broni jądrowej. W kolejnych dekadach zbudowała reputację orędownika rozbrojenia i weryfikacji, po cichu zakładając, że amerykańskie gwarancje nuklearne nadal będą odstraszać ewentualny atak na Europę Północną.

Dzisiejsze rozmowy nie dotyczą budowy przez Szwecję własnej bomby, lecz tego, jak dawny lider rozbrojenia odnajduje się w sojuszu uzbrojonym w broń jądrową wobec odnowionej rywalizacji mocarstw.

Co „współpraca nuklearna” mogłaby realnie oznaczać

Sformułowanie „współpraca nuklearna” może obejmować szeroki zakres działań. W kontekście szwedzko-francusko-brytyjskim wyróżnia się kilka scenariuszy:

• Dialog strategiczny na wysokim szczeblu o odstraszaniu, w tym regularne konsultacje trójstronne.
• Wspólne ćwiczenia i gry wojenne symulujące zarządzanie kryzysem nuklearnym, kontrolę eskalacji i koordynację z siłami konwencjonalnymi.
• Współpraca techniczna w obszarze wczesnego ostrzegania, integracji obrony przeciwrakietowej lub ochrony infrastruktury krytycznej.
• Udział w dyskusjach planowania nuklearnego NATO, bez rozmieszczania głowic w Szwecji.

Każdy krok dotyczący stacjonowania głowic lub bezpośredniej kontroli operacyjnej przekroczyłby znacznie wyższy próg polityczny w kraju i rodziłby pytania w kontekście NPT oraz długotrwałej tożsamości polityki zagranicznej Szwecji.

Kluczowe pojęcia i ryzyka kształtujące debatę

Kilka koncepcji pomaga ująć argumenty, które dziś wybrzmiewają w Sztokholmie i w całej Europie:

Parasol nuklearny: Oznacza ochronę zapewnianą przez państwo posiadające broń jądrową sojusznikom, odstraszając ataki obietnicą odwetu. Szwecja przez dekady nieformalnie polegała na parasolu USA, jeszcze przed przystąpieniem do NATO.

Rozszerzone odstraszanie: Oznacza gotowość mocarstwa nuklearnego do użycia swojego arsenału nie tylko w obronie własnego terytorium, lecz także terytorium sojuszników. Ewentualne francuskie lub brytyjskie gwarancje nuklearne dla Szwecji należałyby do tej kategorii.

Zwolennicy bliższej współpracy argumentują, że wyraźniejsza europejska rola nuklearna zmniejsza podatność na nagłe zmiany w polityce USA. Krytycy ostrzegają, że normalizowanie dyskursu odstraszania nuklearnego w Szwecji grozi osłabieniem norm nieproliferacji i może sprawić, że region wyda się bardziej zmilitaryzowany w oczach Rosji.

W kręgach bezpieczeństwa dyskutuje się też scenariusze praktyczne. Jeden dotyczy kryzysu bałtyckiego lub arktycznego, w którym rosyjskie siły zagrażają terytorium NATO, ale zatrzymują się tuż poniżej progu otwartej wojny. W takim przypadku skoordynowane sygnały ze strony Francji i Wielkiej Brytanii - z udziałem Szwecji w pętli konsultacyjnej - mogłyby mieć na celu odstraszenie eskalacji bez przekraczania progu użycia broni jądrowej.

Inny scenariusz zakłada długotrwałą presję na kable podmorskie, satelity lub infrastrukturę krytyczną. W tym ujęciu kluczowe staje się wspólne planowanie tego, jak odstraszanie nuklearne łączy się z atakami w cyberprzestrzeni i w przestrzeni kosmicznej, a kraj taki jak Szwecja - z zaawansowaną technologią i strategicznym położeniem - ma wnieść namacalny wkład.