Portugalia otrzyma w 2026 r. pierwszy w UE lotniskowiec dronów NRP D. João II do nadzoru Atlantyku.

Portugal przygotowuje się do wodowania jednostki, która po cichu zmienia sposób, w jaki Europa myśli o potędze morskiej, pozyskiwaniu danych i ochronie wybrzeża - i robi to za pomocą okrętu zaprojektowanego od pierwszego dnia pod systemy bezzałogowe.

Odważny krok Portugalii w stronę morskiej potęgi opartej na dronach

Portugalska Marynarka Wojenna ma otrzymać NRP D. João II pod koniec 2026 roku - okręt o wyporności 7 000 ton, reklamowany jako pierwszy w Unii Europejskiej lotniskowiec dronów zaprojektowany od podstaw. Jednostka powstaje w stoczni Damen w Gałaczu (Rumunia), na podstawie kontraktu podpisanego w Lizbonie w listopadzie 2023 r.

Portugalia będzie pierwszym państwem członkowskim UE, które wprowadzi do służby okręt wojenny, którego główną misją jest operowanie bezzałogowymi statkami powietrznymi, nawodnymi i podwodnymi.

Podczas gdy inne państwa adaptowały istniejące okręty do obsługi dronów, Portugalia postawiła na projekt „od czystej kartki”, formalnie znany jako Wielofunkcyjna Platforma Morska. Priorytet jest jasny: długotrwałe misje na rozległym akwenie morskim - z mniejszą liczbą marynarzy i większą liczbą robotów.

Okręt nosi imię króla Jana II, XV‑wiecznego władcy, który wspierał wyprawy atlantyckie poszerzające wpływy Portugalii. Lizbona liczy, że współczesny D. João II ponownie wydłuży zasięg oddziaływania kraju - tym razem poprzez dane, nadzór i technologię, a nie karawele.

Dlaczego lotniskowiec dronów - i dlaczego teraz?

Strategiczny problem Portugalii jest prosty do opisania i trudny do zarządzania: ogromny obszar morza do obserwowania i ograniczone zasoby, by to robić. Państwo nadzoruje ok. 4 mln km² przestrzeni morskiej, w tym jedną z największych w Europie wyłącznych stref ekonomicznych.

Tradycyjne fregaty i okręty patrolowe potrafią objąć ten obszar działaniami, ale są drogie w eksploatacji i wymagają dużych załóg. Jednocześnie systemy bezzałogowe dawno wyszły poza fazę eksperymentów: zapewniają dziś obserwację dalekiego zasięgu, retransmisję łączności, mapowanie dna, a w innych flotach - także zdolności uderzeniowe.

NRP D. João II zaprojektowano tak, by nieprzerwanie obserwować Atlantyk, zmniejszając obciążenie załogi i zwiększając zasięg działania portugalskiej floty.

Planiści morscy wskazują też na rosnące napięcia na Atlantyku. W latach 2022–2024 portugalskie władze śledziły 143 rosyjskie jednostki w pobliżu wybrzeża kraju, w tym okręty podwodne i statki specjalistyczne powiązane z obserwacją kabli podmorskich. W samym 2025 r. wykryto co najmniej osiem rosyjskich jednostek na wodach pozostających pod portugalską jurysdykcją.

To wzbudziło obawy o sabotaż lub działania wywiadowcze wymierzone w infrastrukturę na dnie morskim. Dedykowany lotniskowiec dronów daje Portugalii narzędzie stałej obecności, weryfikacji tego, co dzieje się pod powierzchnią, oraz szybkiego dzielenia się danymi z sojusznikami.

Jak okręt będzie budowany i finansowany

Program Wielofunkcyjnej Platformy Morskiej miał trudny start. Pierwszy przetarg ogłoszony w czerwcu 2022 r. nie przyciągnął żadnych ofert i musiał zostać przygotowany na nowo - z większym budżetem i dłuższym harmonogramem. Budowa faktycznie ruszyła po pierwszym cięciu stali w październiku 2024 r. w stoczni Damen w Gałaczu.

Budżet NRP D. João II wynosi 132 mln euro. Finansowanie pochodzi z dwóch głównych źródeł:

• 94,5 mln euro z unijnego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności
• 37,5 mln euro z portugalskiego budżetu państwa

Dla porównania portugalscy urzędnicy często zestawiają te kwoty z wielomiliardowymi kosztami klasycznych lotniskowców lotniczych eksploatowanych przez USA i Wielką Brytanię. Choć role i skala nie są bezpośrednio porównywalne, takie zestawienie podkreśla dążenie do tańszego podejścia skoncentrowanego na systemach bezzałogowych.

Modułowy „okręt-matka” zbudowany wokół dronów

NRP D. João II pomyślano jako elastyczną platformę, a nie jednostkę do jednej misji. Systemy mają dawać się przekonfigurować w około tydzień, co pozwoli marynarce przełączać się między zadaniami naukowymi, ochroną ludności cywilnej i rolami bezpieczeństwa bez przebudowy okrętu za każdym razem.

Kluczowa cecha	NRP D. João II
Długość	107,6 m
Szerokość	20 m
Wyporność	~7 000 ton
Prędkość maksymalna	ok. 15,5 węzła
Autonomiczność	do 45 dni
Załoga podstawowa	48 osób
Dodatkowi specjaliści	do 42

Układ okrętu podporządkowano systemom bezzałogowym:

• ciągły pokład lotniczy o długości 94 m do startów i lądowań dronów powietrznych,
• hangary do montażu, składowania i obsługi technicznej dronów,
• zaplecze dla średnich śmigłowców, takich jak NH90 lub SH‑60, oraz przestrzeń dla ciężkich śmigłowców typu EH‑101,
• dedykowane hangary, urządzenia wodowania i podejmowania oraz rampa rufowa dla bezzałogowych pojazdów nawodnych i podwodnych.

Pod pokładem modułowe strefy ładunkowe mogą pomieścić do 18 standardowych kontenerów 20‑stopowych. Mogą one zostać wyposażone jako laboratoria, moduły szpitalne, komory hiperbaryczne dla nurków lub wyspecjalizowane moduły misji. Jest też miejsce na 18 lekkich pojazdów (w tym ambulanse) oraz do 10 łodzi dodatkowo, poza jednostkami pokładowymi okrętu.

Okręt zaprojektowano jako morską platformę typu „plug-and-play”, w której wyposażenie misji można szybko wymieniać wraz ze zmianą potrzeb.

Architektura high-tech i misje oparte na danych

NRP D. João II powstaje jako „okręt cyfrowy” w równym stopniu, co fizyczny. Architektura obejmuje wysokowydajne przetwarzanie, duże zasoby pamięci masowej oraz integrację narzędzi sztucznej inteligencji do analizy informacji z wielu sensorów i dronów.

Marynarka planuje wykorzystać technologię cyfrowego bliźniaka - szczegółowy wirtualny model okrętu i jego systemów - do wsparcia utrzymania, planowania i szkolenia. Podejście oparte na otwartych systemach oznacza, że nowe sensory, oprogramowanie autonomii czy systemy łączności będzie można w przyszłości integrować bez fundamentalnego przeprojektowania jednostki.

Firmę Schottel wybrano do dostarczenia dwóch pędników azymutalnych EcoPeller SRE 560 oraz steru strumieniowego poprzecznego, co zwiększy manewrowość w ciasnych akwenach i podczas złożonych operacji wodowania oraz podejmowania bezzałogowców. Dwa silniki zgodne z normą Tier III zapewnią napęd, spełniając jednocześnie ostrzejsze standardy emisji.

Pokładowe laboratoria i sieci łączności mają wspierać wymianę danych w czasie rzeczywistym z uniwersytetami, ośrodkami badawczymi i agencjami rządowymi. Okręt ma też pełnić rolę poligonu doświadczalnego dla szerszego ekosystemu innowacji Portugalii, w tym obszaru testów technologicznych Infante D. Henrique w Tróii.

Od nauki o oceanach po reagowanie kryzysowe

Role naukowe i środowiskowe

Poza obronnością portugalski rząd przedstawia D. João II jako narzędzie do lepszego poznania i ochrony Atlantyku. Zakres zadań obejmuje:

• badania oceanograficzne i mapowanie ekosystemów głębinowych,
• długookresowy monitoring środowiskowy i meteorologiczny,
• śledzenie w czasie rzeczywistym zanieczyszczeń, zakwitów glonów lub wycieków ropy,
• inspekcję dna morskiego przy użyciu ROV Luso, zdolnego do pracy na głębokości do 6 000 m.

Łącząc drony, czujniki obsługiwane przez załogę oraz analizę na pokładzie, okręt może działać jako mobilne centrum badawcze. Autonomiczność do 45 dni na morzu czyni go przydatnym w odległych misjach atlantyckich, daleko od wsparcia z lądu.

Ochrona ludności cywilnej i misje humanitarne

NRP D. João II będzie także przygotowany do działań w sytuacjach nadzwyczajnych. W kryzysie okręt może czasowo przyjąć dodatkowo 100–200 osób, pełniąc funkcję platformy ewakuacyjnej i schronieniowej.

Możliwe role:

• akcje poszukiwawczo-ratownicze po sztormach lub katastrofach morskich,
• wsparcie medyczne i ewakuacja poszkodowanych,
• pomoc społecznościom nadmorskim dotkniętym klęskami żywiołowymi,
• ewakuacja cywilów z obszarów podwyższonego ryzyka lub stref konfliktu.

Drony mogą służyć do lokalizowania ocalałych, oceny zniszczeń oraz dostarczania zaopatrzenia tam, gdzie lądowanie jest trudne albo niebezpieczne.

Ochrona kabli, dna morskiego i szlaków żeglugowych

Z perspektywy obronnej nowy okręt jest silnie związany z obawami o zagrożenia hybrydowe na morzu. Kable podmorskie przenoszące dane internetowe i finansowe, morskie platformy energetyczne oraz kluczowe szlaki żeglugowe znajdują się w portugalskich strefach morskich lub w ich pobliżu.

Bezzałogowe pojazdy nawodne i podwodne wodowane z D. João II będą wykorzystywane do inspekcji infrastruktury na dnie morskim i wykrywania podejrzanej aktywności w jej otoczeniu.

Drony powietrzne mogą patrolować rozległe obszary, rozszerzać zasięg radarów i kamer oraz pełnić rolę przekaźników łączności. Drony podwodne i zdalnie sterowane pojazdy mogą sprawdzać, czy nie doszło do manipulacji przy kablach, wykonywać zadania przeciwminowe albo tworzyć szczegółowe mapy dna w wrażliwych rejonach.

Wobec zwiększonej obecności na Atlantyku jednostek państw nienależących do NATO Lizbona postrzega to połączenie sensorów jako sposób na wczesne wykrywanie anomalii i udostępnianie danych ostrzegawczych sojusznikom, zanim incydenty eskalują.

Jak steruje się flotami bezzałogowymi na morzu

Obsługa dużej liczby dronów z jednego okrętu niesie własne wyzwania, zwłaszcza w obszarach cyberbezpieczeństwa oraz dowodzenia i kontroli. NRP D. João II będzie opierać się na szyfrowanych łączach, redundantnych ścieżkach komunikacji i segmentacji sieci, aby ograniczać skutki prób zagłuszania lub włamań.

Koncepcyjnie okręt działa jak pływające centrum operacyjne. Operatorzy nadzorują wiele autonomicznych platform, ustawiają parametry misji i interweniują, gdy systemy osiągną określone progi decyzyjne. Portugalscy urzędnicy podkreślają, że nadzór człowieka pozostaje kluczowy - szczególnie w misjach związanych z bezpieczeństwem lub potencjalnym użyciem siły.

To podejście odzwierciedla trendy w innych marynarkach testujących „współdziałanie załogowo‑bezzałogowe”, gdzie okręty załogowe kierują zdalnymi środkami wykonującymi zadania monotonne, niebezpieczne lub intensywne danych.

Co w praktyce zmienia „lotniskowiec dronów” na morzu

Dla osób spoza świata obronności „lotniskowiec dronów” może brzmieć jak mały lotniskowiec, ale efekt operacyjny jest inny. NRP D. João II nie służy do projekcji myśliwców odrzutowych - projektuje sensory.

W praktycznym scenariuszu okręt mógłby operować w pobliżu węzła kabli podmorskich, uruchomić mieszankę dronów powietrznych i pojazdów podwodnych, a następnie zbudować warstwowy obraz wszystkiego, co porusza się w danym rejonie. Taki obraz mógłby zostać połączony z danymi satelitarnymi i informacjami z innych okrętów NATO, wskazując wzorce mogące sugerować skrytą aktywność.

Innego dnia ten sam kadłub mógłby zostać przekonfigurowany poprzez dodanie laboratoriów i modułów medycznych, wspierając rejs naukowy albo operację humanitarną. Ta modułowość odróżnia tę jednostkę od klasycznych, kosztownych okrętów bojowych ściśle związanych z jedną rolą.

Kluczowe pojęcia i pytania na przyszłość

Projekt wprowadza do debaty publicznej kilka przydatnych terminów obronnych:

• Bezzałogowe statki powietrzne (UAV): statki powietrzne bez pilota na pokładzie, sterowane zdalnie lub latające autonomicznie.
• Bezzałogowe pojazdy nawodne (USV): platformy podobne do łodzi działające na powierzchni morza, często używane do patroli, zwalczania min lub łączności.
• Bezzałogowe pojazdy podwodne (UUV): roboty zanurzalne zdolne do inspekcji kabli, mapowania dna lub poszukiwania obiektów na głębokości.
• Cyfrowy bliźniak: szczegółowa wirtualna replika systemu fizycznego używana do symulacji działania, obsługi i modernizacji.

NRP D. João II rodzi także pytania na przyszłość. Inne europejskie marynarki już wykazują zainteresowanie tą koncepcją, zwłaszcza że Portugalia nie zdecydowała się jej opatentować. Może to doprowadzić do powstania podobnych platform w całej UE i - potencjalnie - do sieci okrętów skoncentrowanych na dronach, monitorujących różne regiony morskie.

Jednocześnie istnieją ryzyka: zależność od oprogramowania, podatność na cyberataki oraz potrzeba szkolenia marynarzy do pracy w środowisku zorientowanym na dane i zaawansowaną technologię, a nie wyłącznie na klasyczną „morskość”. To, jak Portugalia przeprowadzi tę transformację na pierwszym w Europie lotniskowcu dronów tego typu, przesądzi o tym, czy eksperyment stanie się nowym standardem, czy pozostanie jednorazowym projektem krajowym.