305-letni “weteran” kieruje największymi ćwiczeniami wojskowymi Francji od czasów zimnej wojny: ORION 26.

Na plażach i w powietrzu ORION 26 wygląda jak klasyczna demonstracja siły. Na morzu i za ekranami komputerów 305‑letnia służba hydrograficzna dba o to, by te manewry nie skończyły się chaosem ani wypadkami.

Orion 26, gigantyczna francuska próba generalna wojny o wysokiej intensywności

ORION 26 nie jest rutynowym ćwiczeniem. Zapowiadane jest jako największe francuskie manewry wojskowe od zakończenia zimnej wojny - rozciągnięte na kilka miesięcy i obejmujące działania lądowe, morskie, powietrzne, cybernetyczne oraz kosmiczne.

Zaangażowanych ma być do 12 500 żołnierzy. Na morzu operuje pełna grupa uderzeniowa lotniskowca. Brygady połączonych rodzajów wojsk przemieszczają się po terytorium Francji, a sztaby pracują w łańcuchu dowodzenia w stylu NATO. Scenariusz przeciwstawia koalicję pod przewodnictwem Francji fikcyjnemu, ekspansjonistycznemu państwu o nazwie „Mercure”.

FRANCJA SPRAWDZA, CZY JEJ SIŁY ZBROJNE POTRAFIĄ JAKO PIERWSZE WEJŚĆ DO SPORNEGO TEATRU DZIAŁAŃ, A JEDNOCZEŚNIE BEZPROBLEMOWO WPIĄĆ SIĘ W STRUKTURY DOWODZENIA NATO.

Tego typu próba generalna konfliktu o wysokiej intensywności ma przeciążyć każde ogniwo łańcucha: logistykę, łączność, obronę powietrzną, zwalczanie okrętów, operacje desantowe oraz rozpoznanie środowiskowe. Ten ostatni element, często pomijany, to obszar, w którym wchodzi do gry Shom.

Shom - „stary wyjadacz”, który od 305 lat mapuje morza

Service hydrographique et océanographique de la Marine, czyli Shom, nie jest jednostką bojową. Utworzony na początku XVIII wieku, jest najstarszą na świecie służbą hydrograficzną wciąż działającą - starszą niż wiele współczesnych marynarek wojennych.

Jego misja jest zwodniczo prosta: mierzyć morze, rozumieć je i zamieniać tę wiedzę w użyteczne produkty. W praktyce obejmuje to wiele zadań:

• Pomiary dna morskiego i wód przybrzeżnych z wykorzystaniem zaawansowanego sonaru.
• Modelowanie pływów, prądów i wahań poziomu morza.
• Opracowywanie oficjalnych map morskich dla żeglugi wojskowej i cywilnej.
• Dostarczanie danych dla systemów ostrzegania przed tsunami i zarządzania ryzykiem na wybrzeżu.

Podczas dużych ćwiczeń wojskowych te kompetencje nabierają ostrzejszego znaczenia. Źle zmapowana zatoka, niewykryta mielizna lub niedoszacowany prąd może zniweczyć desant, uszkodzić okręty albo unieruchomić pojazdy na linii przyboju.

DLA SIŁ DESANTOWYCH OSTATNIE 500 METRÓW PRZED PLAŻĄ BYWA CZĘSTO BARDZIEJ NIEBEZPIECZNE NIŻ DZIAŁA PRZECIWNIKA.

W ORION 26 zadaniem Shom jest usunąć jak najwięcej niepewności z tych ostatnich 500 metrów.

Ukryte pole walki: Zatoka Quiberon

Na papierze Zatoka Quiberon na atlantyckim wybrzeżu Francji to teren dobrze znany. W scenariuszu ćwiczeń planiści traktują ją jednak jako „słabo rozpoznaną”, by zasymulować nieznany teatr działań. Zanim trzy duże desantowe śmigłowcowce i ich barki desantowe będą mogły bezpiecznie operować, dno morskie trzeba szczegółowo sprawdzić.

Lista zadań Shom w Zatoce Quiberon obejmowała:

• Mapowanie dna morskiego i podejść do wybrzeża w wysokiej rozdzielczości.
• Identyfikację zagrożeń: skał, wraków, mielizn, nagłych zmian głębokości.
• Doprecyzowanie batymetrii, czyli pomiaru głębokości podwodnych.
• Szybkie przygotowanie i dostarczenie zaktualizowanych map dowódcom desantu.

Liczyło się tempo. Dowódcy potrzebowali świeżych danych w ciągu dni, nie miesięcy. Gdy tylko zakończono pomiary, przetworzone mapy i grafiki przekazano na okręty grupy zadaniowej.

DriX Marlin: w pełni autonomiczny nawodny dron obejmuje prowadzenie

Najbardziej uderzającym elementem wyposażenia w tej operacji nie był okręt wojenny, lecz 8‑metrowa robotyczna łódź. Bezzałogowa jednostka nawodna DriX‑H8 „Marlin” wykonała swoją pierwszą w pełni autonomiczną misję na wsparcie ORION 26.

Wodowany w Zatoce Quiberon i sterowany poza horyzontem wzroku z Brestu, dron prowadził ciągły pomiar hydrograficzny przez trzy dni - dzień i noc. Pływał na podstawie certyfikatu nawigacyjnego wydanego przez francuską Marynarkę Wojenną i koordynował działania z załogowym okrętem pomiarowym La Pérouse.

WYSYŁAJĄC ROBOTYCZNĄ ŁÓDŹ ZAMIAST JEDNOSTKI Z ZAŁOGĄ, MARYNARKA ZYSKUJE WYTRZYMAŁOŚĆ I PRECYZJĘ BEZ NARAŻANIA MARYNARZY.

Dron poruszał się po zaprogramowanych trasach, wykorzystując wielowiązkowe echosondy oraz precyzyjne pozycjonowanie GNSS do mapowania dna. Operatorzy monitorowali go i mogli zmieniać zadania z centrum dowodzenia Atlantyckiej Grupy Hydrograficzno‑Oceanograficznej.

Dlaczego morskie roboty zmieniają zasady gry

Siły morskie coraz bardziej interesują się platformami bezzałogowymi. W hydrografii uzasadnienie jest jasne:

• Wytrzymałość: drony mogą prowadzić pomiary przez długi czas bez zmęczenia załogi.
• Bezpieczeństwo: mogą wchodzić w płytkie, zagracone lub sporne strefy, gdzie większe okręty są bardziej narażone.
• Efektywność kosztowa: mniejsze platformy o niższym zużyciu paliwa mogą realizować zadania rutynowe, uwalniając większe okręty do misji złożonych.
• Gęstość danych: mały odstęp między trasami i stała prędkość dają czystsze, bardziej szczegółowe modele dna.

Shom już eksploatuje podwodne szybowce oraz mikro‑AUV, takie jak NemoSens, do pomiarów pod powierzchnią. Seria DriX, w tym nowszy H‑9, dodaje elastyczny komponent nawodny, dopasowany do hydrografii przybrzeżnej.

Mapy, modele i prognozy: niewidzialna bitwa o dane

ORION 26 nie potrzebował tylko map. Potrzebował pełnego obrazu środowiska morskiego - od warunków przyboju po korytarze powietrzne. Komórki Shom, na zlecenie sztabu francuskich sił uderzeniowych (FRSTRIKEFOR) i dowództwa atlantyckiego, przygotowywały produkty „szyte na miarę” dla planistów.

Na potrzeby ćwiczeń Shom opracował:

• Zintegrowane mapy dowodzenia ląd‑morze, pokazujące zarówno teren przybrzeżny, jak i rzeźbę dna.
• Mapy informacji lotniczej wspierające działania śmigłowców i samolotów w pobliżu brzegu.
• AOG (Amphibious Operations Graphics) - grafiki/arkusze desantowe opisujące potencjalne plaże lądowania, wyjścia z plaży i ograniczenia.

Produkty statyczne wspierały modele dynamiczne. Zespoły PREVOPS, specjaliści od operacyjnego prognozowania oceanicznego, przygotowały około dziesięciu modeli wysokiej rozdzielczości w zaledwie dwa tygodnie - każdy dostrojony do konkretnego rejonu lądowania lub strefy działań.

TE MODELE POZWALAJĄ DOWÓDCOM ZADAĆ PROSTE PYTANIE: „JEŚLI LĄDUJEMY JUTRO O 04:30, CO DOKŁADNIE ZROBI MORZE?”

Dane wejściowe obejmowały pływy, fale, prądy, wiatr i szczegółową batymetrię. W intensywnej fazie ORION 26 progności aktualizowali wyniki codziennie, siedem dni w tygodniu, i dystrybuowali je bezpośrednio na desantowe śmigłowcowce.

„Go” czy „no‑go”: dlaczego ostatnie metry mają znaczenie

W desancie morskim o powodzeniu lub porażce może decydować timing. Barka desantowa, która zbyt wcześnie wejdzie na mieliznę, może wysadzić żołnierzy w głębokiej wodzie. Jeśli trafi się w niewłaściwe okno pływowe, pojazdy gąsienicowe mogą ugrzęznąć w miękkim piasku albo zostać rozbite przez łamiące się fale.

Precyzyjne modelowanie pozwala planistom wybierać wąskie przedziały czasowe, gdy prądy są akceptowalne, a nachylenie plaży „do przejścia”. Informuje też o planach zapasowych: jeśli zmiana wiatru podniesie przybój ponad bezpieczny limit, dowódcy mogą przejść na inną plażę lub opóźnić lądowanie.

Dyskretny aktor o strategicznym znaczeniu

Większość osób śledzących ORION 26 zobaczy efektowne ujęcia samolotów i pancerza. Praca Shom, często ukryta w dokumentach sztabowych i zaszyfrowanych strumieniach danych, rzadko trafia do telewizji.

A jednak bez zaktualizowanej batymetrii, prognoz pływów i rozpoznania wybrzeża manewry desantowe byłyby wolniejsze, bardziej ryzykowne, a w niektórych przypadkach po prostu niemożliwe. Francuska Marynarka wojenna w dużym stopniu opiera się na tym „starym wyjadaczu”, który zmodernizował się dzięki satelitom, superkomputerom i autonomicznym dronom.

Aktualne dane liczbowe pokazują skalę wkładu:

Kategoria	Najważniejsze cechy
Ludzie	Około 500–530 pracowników cywilnych i wojskowych, w tym hydrografowie, oceanografowie, inżynierowie, marynarze i technicy; ośrodki m.in. w Brest, Tuluzie, rejonie Paryża, Nouméa i Papeete.
Flota	Dedykowane okręty pomiarowe, takie jak Beautemps‑Beaupré, Borda, La Pérouse i Laplace, jednostki przybrzeżne, statki offshore oraz liczne rodziny dronów - od głęboko nurkujących szybowców SeaExplorer po nawodne drony DriX.
Czujniki	Wielowiązkowe echosondy, sonary boczne, mierniki prądów, odbiorniki GNSS wysokiej dokładności oraz sieć ok. 50 mareografów wspierających także ostrzeganie przed tsunami.
Systemy danych	Narzędzia do cyfrowego kartowania, internetowe bazy batymetrii i pływów oraz portale poziomu morza w czasie rzeczywistym wykorzystywane przez obronę i służby cywilne.
Budżet	Roczne finansowanie rzędu 55–60 mln euro z ministerstwa obrony oraz przychody komercyjne.

Dlaczego hydrografia ma znaczenie dla współczesnej wojny

Dwadzieścia lat temu walka morska polegała głównie na tym, że okręty, okręty podwodne i samoloty wymieniały pociski nad „otwartą wodą”. Dziś doktryny znacznie mocniej akcentują litoral - zatłoczone strefy przybrzeżne, gdzie miasta, porty, morskie farmy wiatrowe i floty rybackie dzielą przestrzeń z okrętami wojennymi.

W takich warunkach centymetry głębokości i niewielkie prądy mogą kształtować taktykę. Okręty podwodne szukają warstw termicznych, by się ukryć. Jednostki przeciwminowe potrzebują ultradokładnych modeli dna, by odróżnić minę od skały. Siły specjalne wchodzące od morza chcą znać dokładną wysokość przyboju i nachylenie plaży.

WSPÓŁCZESNE WOJNY ZACZYNAJĄ SIĘ NA DŁUGO PRZED PIERWSZYM STRZAŁEM - OD ZBIERANIA DANYCH I ROZPOZNANIA ŚRODOWISKOWEGO, KTÓRE KSZTAŁTUJĄ KAŻDĄ OPCJĘ NA STOLE.

Dane hydrograficzne i oceanograficzne zasilają także domeny cyber i kosmiczną. Satelity wykorzystują informacje o powierzchni morza do ulepszania modeli. Podmorskie kable - kluczowe dla ruchu internetowego i łączności wojskowej - są mapowane i monitorowane podobnymi technikami.

Kluczowe pojęcia, o których czytelnicy wciąż słyszą

Wokół ORION 26 i pracy Shom pojawia się kilka technicznych terminów. Warto wyjaśnić część z nich:

• Batymetria: podwodny odpowiednik topografii, opisujący głębokość i kształt dna. Batymetria wysokiej rozdzielczości pomaga omijać przeszkody i rozumieć, jak fale będą się łamać przy brzegu.
• Szybowiec (glider): rodzaj autonomicznego pojazdu podwodnego, który porusza się, zmieniając pływalność zamiast używać śruby napędowej, co umożliwia długie, energooszczędne misje.
• AOG (Amphibious Operations Graphics): wyspecjalizowane arkusze/mapy łączące dane hydrograficzne, plażowe i lądowe, wspierające lądowanie oraz dalszy ruch w głąb lądu.
• Konflikt o wysokiej intensywności: żargon wojskowy oznaczający walki na dużą skalę przeciw dobrze uzbrojonemu przeciwnikowi, z szerokim użyciem artylerii, lotnictwa i walki elektronicznej.

Od symulacji do realnych kryzysów

Ćwiczenia takie jak ORION 26 łączą symulację z działaniami „na żywo”. W realnym kryzysie te same procesy ruszyłyby - tylko szybciej i pod większą presją. Zespoły Shom mogłyby zostać poproszone o wygenerowanie modeli nieznanego wybrzeża na innym kontynencie, podczas gdy bezzałogowe drony przeszukiwałyby porty podejrzewane o zaminowanie.

Scenariusze mogłyby obejmować ewakuację cywilów z nadmorskiego miasta, wzmocnienie portu sojusznika zagrożonego atakiem lub utrzymanie otwartych szlaków morskich po podmorskim osuwisku. Każdy z nich zaczyna się od tych samych pytań: jak jest głęboko, jak szybko płynie woda, co leży na dnie i kiedy warunki będą najbardziej sprzyjające?

Testując te pytania na dużą skalę w Zatoce Quiberon, Francja nie tylko ćwiczy lądowanie. Doskonali 305‑letnie rzemiosło, które pozostaje w cieniu medialnych obrazów nowoczesnych gier wojennych, a jednak decyduje o tym, co wojska lądowe, marynarka i lotnictwo naprawdę mogą zrobić, gdy planowanie się kończy, a zaczynają operacje.