Łotwa utknęła w impasie z powodu zagrożenia atakiem rosyjskich dronów.

Latwa, niewielkie państwo bałtyckie z długą lądową granicą z Rosją i Białorusią, ściga się z czasem, by dostosować się do tego, jak szybko zmieniają się moskiewskie drony uderzeniowe - szybciej niż jej obrona przeciwlotnicza. Luka między zagrożeniem a obecnymi możliwościami kraju jest już na tyle duża, że wysocy rangą oficerowie mówią o tym publicznie.

Geografia Łotwy zostawia niewiele miejsca na oddech

Łotwa rozciąga się wzdłuż ponad 400 kilometrów lądowej granicy z Rosją i Białorusią. Ta linia biegnie przez lasy, bagna i słabo zaludnione tereny wiejskie. Dla planistów obrony powietrznej to koszmar do monitorowania w czasie rzeczywistym.

Strategiczna głębia kraju jest niewielka. Od rosyjskiej granicy do stolicy, Rygi, jest około 300 kilometrów. Tę odległość wolny dron uderzeniowy z napędem śmigłowym może pokonać w ciągu kilku minut, gdy tylko prześlizgnie się poza zasięg osłony radarowej.

Geografia Łotwy daje Moskwie wiele tras podejścia dla dronów, a jednocześnie zapewnia Rydze bardzo mało czasu na ostrzeżenie i niemal zerowy margines błędu.

Na papierze samoloty NATO patrolują bałtyckie niebo w ramach wieloletniej misji air policing. Myśliwce rotują w regionie, gotowe do startu alarmowego przeciw niezidentyfikowanym statkom powietrznym. To pomaga odstraszać wtargnięcia załogowych odrzutowców, ale niemal nie działa przeciw tanim dronom lecącym nisko nad terenem albo nadlatującym jednocześnie z kilku kierunków.

Naziemna obrona przeciwlotnicza pozostaje rzadko rozmieszczona. Ochrona każdego odcinka łotewskiej granicy jednocześnie wymagałaby sensorów, baterii rakietowych i obsług, których kraj po prostu nie posiada.

Bezpośrednie ostrzeżenie generała o dronach Geran

Jesienią 2024 roku generał brygady Egils Leschinskis przedstawił surową ocenę. Ostrzegł, że istniejące łotewskie systemy obronne miałyby trudności z odparciem nawet relatywnie niewielkiego skoordynowanego ataku.

Według Leschinskisa obecny system mógłby nie powstrzymać uderzenia zaledwie dwudziestu rosyjskich dronów uderzeniowych Geran wzdłuż 400-kilometrowej granicy.

Drony Geran, używane przez Rosję zarówno w Ukrainie, jak i w testach wzdłuż zachodnich granic, są powolne, ale wytrwałe. Lecą po zaprogramowanych trasach, przenoszą głowice wybuchowe i są na tyle tanie, że można je odpalać w dużych liczbach.

Leschinskis zwrócił uwagę, że nawet gdyby łotewskie siły szybko wykryły i zidentyfikowały wszystkie nadlatujące drony oraz gdyby jednostki naziemnej obrony przeciwlotniczej miały dość czasu, by zająć pozycje ogniowe, kilka dronów prawdopodobnie i tak by się przedarło. To - jak zaznaczył - byłby scenariusz najlepszy z możliwych.

Jego przekaz był jasny: system nie jest gotowy na ataki saturacyjne, nawet o umiarkowanej skali. A Rosja nie stoi w miejscu.

Ewoluujący podręcznik Rosji: roje i salwy

W tym samym czasie, gdy Łotwa biła na alarm, Moskwa dopracowywała nowy styl skoordynowanego uderzenia. Siły rosyjskie zaczęły łączyć roje dronów uderzeniowych z pociskami balistycznymi i manewrującymi w warstwowych falach.

Z rejonów startowych w Rosji oraz z Morza Czarnego i Kaspijskiego rosyjskie jednostki przeprowadziły już kilka ataków zaporowych na dużą skalę przeciw Ukrainie. Jesienią 2024 roku informowano o wystrzeleniu w jedną noc kilkuset dronów, obok kilkudziesięciu pocisków.

Dlaczego tej taktyce tak trudno przeciwdziałać

• Drony lecą nisko i wolno, co utrudnia ich wykrycie i śledzenie.
• Pociski lecą szybko i wysoko, zmuszając obrońców do priorytetyzacji celów.
• Duże salwy grożą wyczerpaniem zapasów rakiet i amunicji.
• Ataki mogą być prowadzone falami, ponownie otwierając luki w chwili, gdy obrońcy uzupełniają uzbrojenie.

Obawa Łotwy polega na tym, że ten schemat mógłby zostać zastosowany przeciw terytorium NATO w kryzysie - niekoniecznie jako początek wojny na pełną skalę, lecz jako seria dotkliwych uderzeń wymierzonych w infrastrukturę krytyczną: sieci energetyczne, węzły łączności, składy paliw czy centra dowodzenia.

Rotacyjna tarcza NATO kontra stała granica

W odpowiedzi planiści NATO pracują nad nowym modelem rotacyjnej osłony obrony powietrznej na wschodniej flance. Chodzi o to, by na określone okresy kierować do krajów takich jak Łotwa dalekozasięgowe systemy ziemia–powietrze, wzmacniając ochronę w kluczowych momentach lub podczas ćwiczeń.

Może to obejmować baterie zdolne zwalczać zarówno pociski balistyczne, jak i wysoko lecące pociski manewrujące. Mogłoby to także oznaczać bardziej zintegrowane sieci radarowe, łączące państwa bałtyckie z Polską, Niemcami i regionem nordyckim.

Sojusz liczy, że ruchoma, warstwowa tarcza odstraszy Moskwę od testowania „szwów” obrony powietrznej od Bałtyku po Morze Czarne.

Jednak podstawowy problem pozostaje bez zmian: granica Łotwy jest stała, a zasoby wysokiej klasy NATO nie mogą być wszędzie naraz. Nawet przy rotacji będą okresy, gdy kraj będzie musiał polegać głównie na własnej - wciąż ograniczonej - obronie krótkiego i średniego zasięgu.

Gra liczbowa, której Łotwa jeszcze nie może wygrać

Łotewscy oficerowie często opisują swoje wyzwanie jako proste zadanie z arytmetyki: ile radarów, wyrzutni i pocisków przechwytujących potrzeba, by osłonić 400 kilometrów granicy, a także kluczowe miasta i bazy, przed ruchomym zagrożeniem, które może wybrać czas i kierunek ataku?

Czynnik	Wpływ na obronę
Długość granicy	Wymaga szerokiego rozmieszczenia sensorów i środków przechwytujących
Głębia strategiczna	Krótki dystans od granicy do stolicy skraca czas reakcji
Koszt drona	Umożliwia Rosji odpalanie dużych liczb bez dużych wydatków
Koszt przechwytującego	Zmusza Łotwę do wydawania znacznie więcej na jeden strzał niż napastnik

Nierównowaga kosztów jest brutalna. Używanie zaawansowanego pocisku do zestrzelenia taniego drona rzadko bywa długotrwale opłacalne. To skłania Łotwę i jej sojuszników do poszukiwania tańszych opcji obrony.

Poszukiwanie warstwowych, przystępnych cenowo rozwiązań

Łotewscy planiści mówią dziś o podejściu „warstwowym”. Najdroższe rakiety miałyby być rezerwowane dla szybkich, wysokowartościowych celów. Dronami i nisko lecącą amunicją zajmowano by się niżej w łańcuchu obrony.

Mogłoby to obejmować mobilne armaty przeciwlotnicze, pociski odpalane z ramienia, systemy zakłóceń elektronicznych, a nawet ciężkie karabiny maszynowe sprzężone z naprowadzaniem radarowym. Właściciele infrastruktury cywilnej mogą zostać poproszeni o dodanie podstawowej ochrony, takiej jak ściany przeciwwybuchowe oraz rozproszone systemy awaryjnego zasilania.

Akcent przesuwa się z iluzji idealnej tarczy na realistyczną mieszankę ograniczania strat, redundancji i szybkich napraw.

Ćwiczenia NATO w regionie już obejmują scenariusze, w których drony atakują stanowiska radarowe lub składy amunicji. Jednostki trenują szybkie przemieszczanie, wyłączanie radarów, by uniknąć pocisków przeciwradiolokacyjnych, oraz ponowne uruchamianie osłony z nowych lokalizacji.

Czym dokładnie jest dron Geran?

Rosyjskie drony uderzeniowe „Geran” są powszechnie uznawane za konstrukcje oparte na irańskich modelach Shahed, dostosowane do rosyjskich potrzeb. Przypominają niewielkie samoloty o skrzydłach w układzie delta, napędzane głośnymi silnikami tłokowymi.

Nie są szczególnie szybkie i stosunkowo łatwo je zestrzelić, gdy zostaną wykryte. Ich zagrożenie wynika z liczby, wytrwałości i kosztu.

• Zasięg: wystarczająco duży, by uderzać głęboko na terytorium przeciwnika.
• Naprowadzanie: podstawowe systemy nawigacji, często zaprogramowane z góry.
• Głowica: ładunek wybuchowy zaprojektowany do niszczenia infrastruktury.
• Cena: znacznie niższa niż nowoczesnego pocisku przechwytującego ziemia–powietrze.

Dla Rosji czyni to z nich idealne narzędzie do „zużywania” obrony przeciwlotniczej przeciwnika. Dla Łotwy oznacza potrzebę prostych, odpornych systemów obrony, zdolnych zwalczać wiele dronów bez marnowania drogich pocisków.

Potencjalne scenariusze na wschodniej flance Łotwy

Analitycy obronni szkicują wachlarz możliwych kryzysów. Jeden scenariusz zakłada, że Rosja nocą przeprowadza ograniczone naloty dronami na łotewskie wieże łączności blisko granicy, testując czasy reakcji NATO. Inny scenariusz to większa fala wymierzona w bazy lotnicze i składy paliw w trakcie odrębnej konfrontacji gdzie indziej w Europie.

W obu przypadkach celem nie musi być jednoznaczne zwycięstwo militarne, lecz presja psychologiczna. Powtarzające się uderzenia mogłyby zachwiać zaufaniem społecznym i zmusić Rygę do przekierowania zasobów na naprawy awaryjne oraz zarządzanie kryzysowe.

Aby zmniejszyć to ryzyko, łotewskie służby obrony cywilnej współpracują z firmami energetycznymi i telekomunikacyjnymi nad planami ciągłości działania. Mogłoby to obejmować dodatkowe łącza światłowodowe, rozproszone centra danych i mobilne generatory prądu gotowe do zastępowania uszkodzonych stacji transformatorowych.

Ryzyka, kompromisy i wybory długoterminowe

Łotwa stoi dziś przed serią trudnych decyzji. Inwestowanie w kolejne baterie obrony przeciwlotniczej jest kosztowne i wymaga czasu. Szkolenie operatorów, integracja systemów z sieciami dowodzenia NATO oraz zgromadzenie wystarczającej liczby pocisków wymagają stałego finansowania.

Jednocześnie istnieje ryzyko gonienia ruchomego celu. Rosyjskie taktyki będą się nadal dostosowywać. Nowe typy dronów, w tym mniejsze quadkoptery lub szybsze modele jednorazowego uderzenia, już pojawiają się w Ukrainie.

Niektórzy łotewscy urzędnicy argumentują, że odporność na ziemi ma równie duże znaczenie jak przechwycenie każdego obiektu na niebie. Oznacza to budowanie redundancji w sieci energetycznej, zapewnienie szybkich napraw dróg i kolei oraz prowadzenie realistycznych ćwiczeń ostrzegania publicznego, aby społeczności wiedziały, czego się spodziewać.

Dla mieszkańców wschodniej Łotwy debata może wydawać się abstrakcyjna - dopóki nie zawyją syreny albo nie pojawi się informacja o dronie w pobliżu granicy. Ich życie leży na skrzyżowaniu geografii, technologii i strategii. Obecny impas kraju polega na tym, by tę niewygodną rzeczywistość przełożyć na postawę obronną odpowiadającą skali i tempu rosyjskiego zagrożenia dronowego.