Dwa tureckie drony Kizilelma wykonały pierwszy na świecie autonomiczny lot w szyku.

Komputery pokładowe, a nie ludzcy piloci, utrzymywały samoloty w ścisłej synchronizacji, zamieniając rutynową kampanię testową w przełomowy moment dla autonomicznej walki powietrznej.

Turcja ogłasza światowy „pierwszy raz” w autonomicznym locie w formacji odrzutowców

Baykar, czołowy turecki producent dronów, poinformował, że 28 grudnia 2025 r. dwa bezzałogowe myśliwce Kizilelma ukończyły w pełni autonomiczny lot w ścisłej formacji. Firma określa to jako pierwszy przypadek, gdy uzbrojone, odrzutowe bezzałogowe statki powietrzne bojowe wykonały ciasny lot w formacji bez jakichkolwiek ludzkich komend sterujących.

Baykar podaje, że oba odrzutowce wystartowały, ustawiły się w formacji, utrzymały bliską pozycję i manewrowały wspólnie, wykorzystując wyłącznie pokładową sztuczną inteligencję oraz fuzję danych z czujników.

Test odbył się w tureckiej przestrzeni powietrznej w ramach trwającej kampanii prób w locie. Urzędnicy obrony i inżynierowie obserwowali, jak dwa prototypy Kizilelmy utrzymywały precyzyjny odstęp przy dużej prędkości poddźwiękowej - w reżimie, który pozostawia niewielki margines błędu.

Lot w formacji jest wymagający nawet dla doświadczonych pilotów myśliwskich. Dla systemów autonomicznych to szczególnie trudne wyzwanie techniczne, łączące aerodynamikę przy dużych prędkościach, wymianę danych w czasie rzeczywistym i solidne marginesy bezpieczeństwa. Do tej pory tak ściśle skoordynowanego lotu pomiędzy zdolnymi bojowo bezzałogowymi odrzutowcami nie zademonstrował publicznie żaden kraj.

Co odróżnia Kizilelmę od zwykłych dronów

Kizilelma, po raz pierwszy zaprezentowana w 2022 r., należy do innej kategorii niż wolne drony śmigłowe, które dominowały w ostatnich konfliktach. Baykar zaprojektował ją jako bezzałogowy bojowy statek powietrzny (UCAV), przeznaczony do działania tam, gdzie obrona przeciwlotnicza jest gęsta, a samoloty załogowe ponoszą wysokie ryzyko.

Kluczowe cechy konstrukcyjne obejmują:

• Napęd odrzutowy dla dużej prędkości poddźwiękowej i szybkiej reakcji
• Kształtowanie obniżające wykrywalność oraz wewnętrzne komory uzbrojenia zmniejszające sygnaturę radarową
• Oprogramowanie sterowania lotem oparte na AI do autonomicznych manewrów
• Łączność poza zasięgiem widoczności (BLOS) dla misji dalekiego zasięgu
• Integrację z myśliwcami załogowymi dla działań kooperacyjnych

Baykar pozycjonuje ten statek jako zdolny nie tylko do uderzeń, lecz także do zadań powietrze–powietrze i roli eskortowej. To przybliża go do koncepcji „lojalnego skrzydłowego” bardziej niż do tradycyjnego drona rozpoznawczego.

Profil techniczny i ambicje morskie

Kizilelma jest napędzana pojedynczym silnikiem turbowentylatorowym i ma maksymalną masę startową około 6 000 kilogramów. Lokuje to ją w podobnej klasie masowej co niektóre lekkie myśliwce - lecz bez ograniczeń przestrzennych i wymagań podtrzymywania życia związanych z kabiną pilota.

Jedną z kluczowych cech jest kompatybilność z okrętami o krótkim starcie i lądowaniu (STOL), takimi jak turecki okręt desantowy TCG Anadolu.

W przeciwieństwie do klasycznych samolotów pokładowych, Kizilelma ma działać bez katapult i lin hamujących, polegając na własnych osiągach i oprogramowaniu sterowania lotem, aby wykorzystać ograniczoną przestrzeń pokładu. To połączenie prędkości odrzutowej, obniżonej wykrywalności radarowej i integracji morskiej czyni ją istotnym narzędziem regionalnej projekcji siły na Morzu Śródziemnym i akwenach sąsiednich.

Cecha	Kizilelma UCAV
Napęd	Pojedynczy odrzutowy silnik turbowentylatorowy
Maksymalna masa startowa	Ok. 6 000 kg
Główne role	Uderzeniowa, powietrze–powietrze, wsparcie myśliwców załogowych
Cechy stealth	Wewnętrzne komory uzbrojenia, kształtowanie obniżające wykrywalność
Bazy operacyjne	Lotniska lądowe oraz okręty morskie zdolne do operacji STOL

Jak wyglądał autonomiczny test lotu w formacji

Podczas grudniowego lotu dwa odrzutowce Kizilelma musiały zrobić więcej niż tylko utrzymać prostą linię. Lot w formacji przy dużej prędkości wymaga stałych korekt, zwłaszcza w turbulentnym powietrzu. Baykar twierdzi, że statki powietrzne polegały na połączeniu czujników, łączy danych i algorytmów decyzyjnych.

Według doniesień samoloty wymieniały swoje pozycje i trajektorie w czasie rzeczywistym, aktualizując wzajemny odstęp wiele razy na sekundę. Jeśli jeden statek korygował prędkość lub kąt przechylenia, drugi automatycznie reagował, aby utrzymać odległość i geometrię formacji.

Manewr w ścisłej formacji sugeruje, że oprogramowanie potrafi realizować dynamiczne wyznaczanie trasy, unikanie kolizji i zachowania kooperacyjne bez bezpośredniego nadzoru człowieka.

Inżynierowie opisują to jako fundament przyszłych koncepcji „rojowych”, w których większe grupy bezzałogowych odrzutowców latają w skoordynowanych układach, wzajemnie się osłaniają czujnikami i uzbrojeniem oraz kolektywnie reagują na zagrożenia.

Porównanie z wysiłkami USA i Chin

Kilka największych mocarstw ściga się, aby wdrożyć podobne technologie. W Stanach Zjednoczonych inicjatywa Skyborg Sił Powietrznych oraz program Collaborative Combat Aircraft (CCA) Marynarki Wojennej mają doprowadzić do powstania autonomicznych lub półautonomicznych platform „lojalnego skrzydłowego”, zdolnych towarzyszyć myśliwcom załogowym.

Chiny również prezentowały modele i ograniczone materiały wideo dronów w stylu „wingmana”, lecz duża część tych działań pozostaje nieprzejrzysta. Publicznych demonstracji dwóch uzbrojonych, odrzutowych bezzałogowych myśliwców lecących w ścisłej formacji z w pełni autonomicznym sterowaniem nie opublikowano dotąd ani w Waszyngtonie, ani w Pekinie.

Publikując nagranie i szczegóły tego lotu, Baykar sygnalizuje, że Turcja przeszła od koncepcji do testów poligonowych. Nie oznacza to, że system jest gotowy do walki, ale pokazuje dojrzałość sterowania lotem opartego na AI, która lokuje Ankarę w wąskiej grupie państw intensywnie rozwijających innowacje w bezzałogowych systemach bojowych.

Konsekwencje strategiczne dla walki powietrznej

Zdolność do autonomicznego lotu w formacjach otwiera drogę do nowych struktur sił. Planiści wojskowi mówią o „rozproszonej” sile powietrznej, w której wiele mniejszych i tańszych platform dzieli zadania, które wcześniej spoczywały na kilku drogich odrzutowcach.

Grupy dronów klasy Kizilelma mogą pełnić rolę wabików, zagłuszaczy, „ciężarówek rakietowych” albo wysuniętych zwiadowców - wszystko koordynowane przez AI i wspierane przez mniejszą liczbę myśliwców załogowych.

W miarę jak nowoczesna obrona przeciwlotnicza staje się bardziej śmiercionośna i usieciowiona, wysyłanie bezzałogowych odrzutowców w najbardziej niebezpieczne strefy zmniejsza ryzyko dla pilotów. Jednocześnie autonomiczna koordynacja pozwala tym odrzutowcom nasycać obronę atakami z wielu kierunków lub tworzyć „tarczę” wokół załogowych statków powietrznych wysokiej wartości.

Dla Turcji program wpisuje się także w szerszy kurs na samowystarczalność obronną. W ostatniej dekadzie Ankara mocno inwestowała w krajowe projektowanie i produkcję dronów, czyniąc wcześniejsze systemy Baykara - TB2 i Akinci - udanymi produktami eksportowymi. Kizilelma ma rozszerzyć to portfolio o segment zaawansowanych systemów bojowych dla państw, które nie mogą lub nie chcą kupować zachodnich myśliwców piątej generacji.

Dokąd zmierza program Kizilelma

Baykar wskazuje, że Kizilelma jest obecnie w zaawansowanej fazie testów. Produkcja seryjna ma rozpocząć się w 2026 r., a pierwsze wdrożenia operacyjne w Tureckich Siłach Powietrznych i Marynarce Wojennej planowane są w ciągu kolejnych 12–18 miesięcy.

Oczekuje się, że nadchodzące próby obejmą:

• Symulacje starć poza zasięgiem wzroku (BVR) z pociskami powietrze–powietrze
• Skoordynowane misje z myśliwcami załogowymi w mieszanych formacjach
• Rozszerzone testy morskie z TCG Anadolu i być może innych jednostek
• Bardziej złożone wielosamolotowe autonomiczne formacje z trzema lub większą liczbą statków powietrznych

Każdy z tych etapów sprawdzi nie tylko osiągi w locie, lecz także to, jak ludzcy dowódcy współdziałają z rojami autonomicznych samolotów: jak przydzielają zadania, jak w razie potrzeby nadpisują decyzje AI i jak utrzymują kontrolę w szybko zmieniających się sytuacjach bojowych.

Kluczowe terminy i koncepcje stojące za testem

Kilka technicznych określeń związanych z próbami Kizilelmy prawdopodobnie będzie pojawiać się częściej wraz z rozwojem podobnych systemów.

Bezzałogowy bojowy statek powietrzny (UCAV): Dron zaprojektowany od podstaw do ról bojowych, a nie wyłącznie do rozpoznania. UCAV przenoszą uzbrojenie, mogą zwalczać cele naziemne lub powietrzne i zwykle działają w spornych przestrzeniach powietrznych.

Współdziałanie załogowo-bezzałogowe (MUM-T): Koncepcja, w której samoloty załogowe współpracują z systemami autonomicznymi lub zdalnie sterowanymi. Pilot może nadzorować niewielką „paczkę” dronów, wyznaczając im ogólne zadania, podczas gdy pokładowa AI zajmuje się szczegółowym pilotowaniem i naprowadzaniem na cele.

Walka sieciocentryczna: Sposób prowadzenia działań, w którym sensory, środki rażenia i systemy dowodzenia są ściśle połączone sieciami transmisji danych. Dla UCAV-ów takich jak Kizilelma oznacza to, że nie są one odizolowanymi platformami, lecz węzłami większej „sieci informacyjnej”, wymieniającymi ślady radarowe, dane o celach i ostrzeżenia o zagrożeniach.

Ryzyka, ograniczenia i co może pójść nie tak

Autonomiczne statki powietrzne wciąż stoją przed poważnymi pytaniami technicznymi i etycznymi. Błędy oprogramowania, cyberataki lub nieoczekiwane awarie czujników mogą popchnąć system AI w stronę niebezpiecznych zachowań - szczególnie podczas lotu blisko innego samolotu albo w pobliżu cywilnej przestrzeni powietrznej.

Projektanci muszą zapewnić, że logika unikania kolizji będzie odporna nawet wtedy, gdy łączność zaniknie lub czujniki będą dostarczać sprzeczne informacje.

Istnieją także obawy strategiczne. Tańsze autonomiczne odrzutowce mogą skłaniać dowódców do akceptowania wyższego poziomu ryzyka, potencjalnie obniżając próg rozpoczęcia operacji lotniczych. Analitycy ostrzegają, że gdy więcej państw zacznie wystawiać takie systemy, błędne kalkulacje lub wypadki mogą szybko eskalować, jeśli nadzór człowieka będzie zbyt ograniczony.

Zasady użycia siły będą wymagały aktualizacji, aby odzwierciedlać, kto podejmuje ostateczną decyzję o użyciu broni: operator człowiek, algorytm pokładowy czy hybrydowe połączenie. Każda z tych opcji niesie odmienne konsekwencje prawne i polityczne.

Jak autonomiczne formacje mogą być faktycznie używane

W praktycznych scenariuszach wojska prawdopodobnie będą łączyć statki powietrzne załogowe i bezzałogowe. Niewielka formacja mogłaby wyglądać następująco:

• Dwa załogowe myśliwce przenoszące pociski dalekiego zasięgu i pełniące rolę dowódców misji
• Cztery do sześciu UCAV-ów typu Kizilelma lecących z przodu jako „posterunki radarowe” i pierwsza fala ataku
• Dodatkowe drony skonfigurowane jako platformy walki elektronicznej do zagłuszania wrogich radarów

UCAV-y przejmowałyby znaczną część początkowego ryzyka, sondując obronę i zmuszając wrogie radary do włączenia emisji. Myśliwce załogowe pozostawałyby dalej z tyłu, wykorzystując dane z elementu bezzałogowego do odpalania uzbrojenia, pozostając jednocześnie poza strefami największego zagrożenia.

Ćwiczenia w najbliższych latach pokażą, jak blisko rzeczywistość odpowiada tej teorii. Na razie grudniowy lot dwóch odrzutowców Kizilelma w ciasnej, w pełni autonomicznej formacji stanowi wyraźny znak kierunku, w jakim zmierza lotnictwo bojowe - i jak szybko to przejście nabiera tempa.