Rosja zapewnia, że myśliwiec Su-75 Checkmate wzleci w przyszłym roku.

Moskiewscy szefowie rosyjskiego przemysłu zbrojeniowego twierdzą, że myśliwiec stealth Su-75 „Checkmate” jest bliski pierwszego lotu, obiecując budżetową alternatywę dla zachodnich maszyn - mimo że sankcje, wojna i brak widocznego sprzętu rodzą niezręczne pytania.

Rosja podtrzymuje deklaracje o locie Su-75

Na Dubai Airshow 2025 rosyjscy urzędnicy ponownie zapewniali, że Su-75 w ciągu kilku miesięcy przejdzie od błyszczących makiet do realnych lotów.

Liderzy rosyjskiego przemysłu mówią dziś o rozpoczęciu prób w locie Su-75 na początku 2026 r., mimo braku publicznych dowodów istnienia prawdziwego prototypu.

Siergiej Czemiezow, szef państwowego giganta zbrojeniowego Rostec, powiedział, że inżynierowie „wciąż pracują nad rozwojem” i są „niemal na etapie lotów testowych”. Zasugerował też rozpoczęcie produkcji „w niedalekiej przyszłości”, przedstawiając myśliwiec jako gotowy do przyciągnięcia klientów eksportowych.

W oddzielnym wywiadzie telewizyjnym główny pilot doświadczalny Suchoja, Siergiej Bogdan, podał termin, mówiąc, że spodziewa się rozpoczęcia prób w locie na „początku 2026 roku”. Według niego pierwszy egzemplarz jest już na hali fabrycznej i jest wykańczany.

Ten pewny ton kontrastuje z brakiem zdjęć lub nagrań przedstawiających rzeczywisty płatowiec Su-75 w budowie - co zwykle towarzyszyło innym rosyjskim projektom nowej generacji.

Czym Su-75 Checkmate ma być według założeń

Su-75 po raz pierwszy pokazano jako pełnowymiarową makietę w 2021 r., reklamując go jako „Lekki Samolot Taktyczny” mający zaoferować siłom powietrznym z ograniczonym budżetem myśliwiec inspirowany technologią stealth w niższej cenie niż Su-57 lub F-35.

Na papierze parametry lokują go raczej w klasie średniej niż rzeczywiście „lekkiej”. Zjednoczona Korporacja Lotnicza (UAC), nadzorująca Suchoja, promuje w Dubaju następujące kluczowe liczby:

• Maksymalna masa startowa: 26 000 kg (ok. 57 000 lb)
• Udźwig uzbrojenia: do 7 400 kg uzbrojenia powietrze–powietrze i powietrze–ziemia
• Prędkość maksymalna: Mach 1,8–2,0
• Ciąg silnika: klasa 14 500–16 500 kG (ok. 32 000–36 000 lb ciągu)
• Wymiary: ok. 17,5 m długości, 12 m rozpiętości skrzydeł (57 ft na 39 ft)

To zbliża go gabarytowo do amerykańskiego F-35A bardziej niż do większego rosyjskiego Su-57, przy zachowaniu układu jednosilnikowego, aby obniżyć koszty i wymagania obsługowe.

Korekty projektu od makiety z 2021 r.

Modele i rendery pokazywane od 2023 r. ujawniają wyraźnie zmienioną sylwetkę w porównaniu z makietą z 2021 r.

Zmiany obejmują:

• Powiększone krawędzie spływu skrzydeł
• Dłuższe lotki-klapy (flaperony), które teraz biegną niemal aż do podwójnych stateczników pionowych
• Wydłużone nasady skrzydeł przy nosie w celu poprawy siły nośnej i objętości wewnętrznej
• Przeprojektowane końcówki skrzydeł oraz zmienione kontury nosa i ogona
• Owiewkę kabiny z „ząbkowanymi” krawędziami, mającą zmniejszać odbicia radarowe

Najbardziej charakterystycznym elementem pozostaje głęboki, kanciasty wlot powietrza poprowadzony pod nosem. Wcześniejsze wersje miały centralną przegrodę; w nowszych materiałach przegroda znika, a spód wlotu wygląda na bardziej płaski. Wlot nadal wykorzystuje koncepcję „diverterless supersonic inlet” (DSI) - gładkie wybrzuszenie kierujące przepływ powietrza do silnika i zmniejszające sygnaturę radarową bez skomplikowanych ruchomych elementów.

Obecny układ Checkmate wskazuje na priorytet dla „stealth” w półsferze przedniej i kontroli kosztów, a nie na pełną niską wykrywalność ze wszystkich kierunków.

Stealth, sensory i uzbrojenie: co obiecuje Rosja

Podobnie jak Su-57, Su-75 jest sprzedawany jako wielozadaniowy myśliwiec „z elementami stealth”, a nie czysta maszyna przewagi powietrznej. Nacisk ma być położony na przetrwanie w bronionej przestrzeni powietrznej, przenoszenie użytecznego ładunku uzbrojenia i nowoczesne sensory.

UAC twierdzi, że Checkmate będzie wyposażony w:

• Radar AESA (z aktywnym elektronicznym skanowaniem fazowym)
• Czujnik IRST do pasywnego wykrywania w podczerwieni
• Trzy wewnętrzne komory uzbrojenia oraz pylony podskrzydłowe dla pocisków i bomb
• Zdolność działania w warunkach silnego zakłócania i gęstej obrony przeciwlotniczej

Samolot jest reklamowany jako zdolny do zwalczania celów powietrznych i naziemnych, przenosząc do 7,4 t uzbrojenia. Komory wewnętrzne miałyby służyć misjom wymagającym mniejszej wykrywalności, a pylony zewnętrzne można by stosować, gdy sygnatura radarowa ma mniejsze znaczenie.

Przyszła rodzina: wersje dwuosobowe i dronowe

Od początku rosyjscy urzędnicy przedstawiali Su-75 nie tylko jako pojedynczy samolot, lecz jako bazę dla całej rodziny statków powietrznych.

Wariant	Rola	Status
Jednomiejscowy Su-75	Podstawowy myśliwiec załogowy, nacisk na eksport	Tylko makieta i modele
Dwumiejscowy Su-75	Szkolenie, złożone misje uderzeniowe, klienci regionalni	Pokazywany jako modele
Bezzałogowy wariant Checkmate	Dron bojowy, „lojalny skrzydłowy”	Udoskonalony model na Dubai Airshow 2025

W Dubaju w tym roku pojawił się bardziej dojrzały model wersji bezzałogowej. Układ przypomina zaktualizowany projekt jednomiejscowy, ale dodaje wiele sensorów elektrooptycznych, w tym okienkowy system celowniczy pod kadłubem - koncepcyjnie podobny do systemu F-35 - oraz dodatkowe apertury na spodzie i na nosie dla pokrycia panoramicznego.

Te dodatkowe czujniki sugerują drona przeznaczonego do działania półautonomicznego, wykrywającego zagrożenia dookoła, zamiast polegać wyłącznie na sterowaniu przez załogowy „samolot-matkę”.

Czy Rosję naprawdę stać dziś na nowy myśliwiec?

Historia Su-75 rozwija się na trudnym tle: wyniszczającej wojny w Ukrainie, zachodnich sankcji oraz przemysłu obronnego, który już teraz ma problem z budową Su-57 w sensownych ilościach.

Dostawy Su-57 dla rosyjskich sił powietrznych pozostają ograniczone, co rodzi wątpliwości, czy istnieje potencjał do uruchomienia kolejnej linii zaawansowanych myśliwców.

Sam szef Rostecu przyznaje, że znaczące programy lotnicze potrzebują „10–15 lat” od startu do dojrzałości. Su-57 wykonał pierwszy lot w 2010 r., a mimo to uważa się, że do rosyjskich sił powietrznych trafiło tylko około 18 seryjnych maszyn między 2022 a 2024 rokiem - z kontraktu na 76.

To wolne tempo odzwierciedla ograniczenia zasobów, wąskie gardła przemysłowe i sankcje, które utrudniają pozyskanie lub rozwój elektroniki i technologii silnikowych. Wszystkie te wyzwania dotknęłyby również Su-75.

Kolejny niezręczny szczegół: w przeciwieństwie do wcześniejszych rosyjskich projektów, takich jak dron bojowy S-70 „Ochotnik”, nie ma ogólnodostępnych materiałów pokazujących prawdziwy prototyp Checkmate w testach ani nawet w końcowym montażu. Dla analityków ta rozbieżność podnosi możliwość, że program wciąż jest na desce kreślarskiej, mimo retoryki.

Kto mógłby realnie kupić Checkmate?

Rosja otwarcie zabiega o klientów eksportowych, aby finansować rozwój. Od 2021 r. urzędnicy oferują Su-75 krajom Bliskiego Wschodu, Azji, Ameryki Łacińskiej i Afryki - zwłaszcza tym, które chcą nowoczesnych możliwości bez zachodnich uwarunkowań politycznych.

Państwa, o których informowano, że wykazały przynajmniej deklaratywne zainteresowanie, to m.in.:

• Indie
• Zjednoczone Emiraty Arabskie
• Iran
• Algieria
• Wietnam

Modele w Dubaju miały oznaczenia takie jak „Iran” i „UAE”, wyraźnie ukierunkowane na potencjalnych nabywców w Zatoce Perskiej i poza nią. Białoruś mówiła o partnerstwie rozwojowym, by podzielić się obciążeniem finansowym. Mimo to nie potwierdzono żadnych twardych zamówień.

Potencjalni klienci napotykają jeszcze jedną przeszkodę: amerykańskie przepisy sankcyjne, takie jak CAATSA, mogą obejmować kraje kupujące kosztowne rosyjskie uzbrojenie. To ryzyko już ciąży nad innymi kontraktami na sprzęt rosyjski i dotyczyłoby również głośnego zakupu myśliwca.

Jak Su-75 wpisuje się w zatłoczony rynek myśliwców

Checkmate nie wejdzie na pusty rynek. Jeśli poleci w połowie dekady i później trafi do produkcji, będzie konkurować nie tylko z używanymi F-16 i eksportem F-35, lecz także z ofertą chińską.

Chiny agresywnie promują własne myśliwce - od JF-17 współtworzonego z Pakistanem po bardziej zaawansowane typy, takie jak J-10C. Eksportowe wersje ich pokładowego, „stealth” J-35 są powszechnie oczekiwane w pewnym momencie.

Każdy opóźniony lub rozczarowujący Su-75 trafi na rynek już nasycony zachodnimi i chińskimi maszynami, pakietami wsparcia i finansowaniem.

Kraje rozważające wybór będą patrzeć szerzej niż na katalogowe parametry. Zapytają, kto potrafi dostarczyć samoloty na czas, zapewnić części zamienne pod presją i oferować modernizacje przez dekady. Ostatnie doświadczenia Rosji oraz ekspozycja na sankcje komplikują tę ofertę.

Kluczowe pojęcia związane z Checkmate - wyjaśnienie

Dla czytelników mniej obeznanych z żargonem, kilka często wymienianych cech Su-75 jest centralnych dla nowoczesnego projektowania myśliwców.

Diverterless supersonic inlet (DSI): Zamiast złożonych ruchomych ramp lub systemów upustu powietrza, DSI wykorzystuje ukształtowane „wybrzuszenie” do odsunięcia przyściennej warstwy wolniejszego powietrza od wlotu silnika. Zmniejsza to masę i potrzeby obsługowe oraz ogranicza odbicia radarowe od kanału dolotowego, choć może narzucać kompromisy osiągów przy skrajnych prędkościach lub kątach natarcia.

Infrared search and track (IRST): System IRST używa sensorów termicznych do wykrywania samolotów i pocisków po sygnaturze cieplnej. Ponieważ nie emituje fal radiowych jak radar, pozwala wykrywać zagrożenia „ciszej”. Przeciw celom o obniżonej wykrywalności IRST czasem potrafi wychwycić ciepło tam, gdzie radar ma trudności.

Distributed aperture system (DAS): Wiele małych sensorów rozmieszczonych dookoła płatowca tworzy zintegrowany obraz 360 stopni dla pilota lub algorytmów. W samolocie załogowym poprawia to świadomość sytuacyjną i ostrzeganie przed pociskami. Dla bezzałogowej wersji Checkmate taki system byłby kluczowy dla autonomicznego lotu i wykrywania celów bez ciągłego, ręcznego „prowadzenia” przez człowieka.

Jeśli Rosji uda się urzeczywistnić choćby uproszczonego Su-75, technologie te będą prawdopodobnie fundamentem jego działania. Każda z nich wymaga jednak zaawansowanej optyki, procesorów i oprogramowania - obszarów, w których sankcje i presja finansowa szczególnie bolą.

Analitycy często rozpatrują dwa przeciwstawne scenariusze. W optymistycznym wariancie zewnętrzne finansowanie od partnerów, takich jak Białoruś czy państwa Zatoki, doprowadza program do końca, skutkując „odchudzonym”, eksportowym samolotem w latach 2030., wypełniającym niszę dla państw odpychanych przez zachodnich dostawców. W mroczniejszym scenariuszu Checkmate pozostaje tym, czym jest dziś: efektowną makietą i zestawem modeli, służących głównie jako billboard tego, co Rosja chciałaby zbudować - a nie tego, co jej przemysł obronny jest w stanie realnie dostarczyć pod presją wojny.