Indonezja planuje zakup samolotów szkoleniowych M346 od włoskiej firmy Leonardo.

Indonesia zmierza ku nowej generacji zaawansowanych samolotów szkolnych, zwracając się ku włoskiej firmie Leonardo i jej odrzutowemu M346 „Master”, aby odświeżyć starzejącą się flotę i przygotować pilotów do bardziej zaawansowanych samolotów bojowych.

Indonezja wypatruje nowego samolotu szkolnego dla zmieniających się sił powietrznych

Indonezyjskie Siły Powietrzne (TNI-AU) są pod presją modernizacji. Obecna mieszanka starszych samolotów szkolnych i bojowych jest obciążona problemami serwisowymi, rosnącymi kosztami eksploatacji oraz samą skalą kraju liczącego ponad 17 000 wysp.

W tym miesiącu Leonardo ogłosiło podpisanie listu intencyjnego (LoI) z indonezyjskim Ministerstwem Obrony oraz lokalną firmą PT ESystem Solutions Indonesia. Celem jest współpraca przy dostawach i długoterminowym wsparciu M346F Block 20 - zaawansowanego odrzutowego samolotu szkolnego, który może również przenosić uzbrojenie.

LoI stawia M346F Block 20 firmy Leonardo w roli faworyta do zastąpienia starzejących się indonezyjskich samolotów szkolno-bojowych BAe Hawk.

Dżakarta nie ujawniła jeszcze, ile maszyn chce pozyskać, ale plan zakłada wycofanie około 30 samolotów BAe Hawk znajdujących się obecnie na wyposażeniu TNI-AU. To sugeruje znaczące potencjalne zamówienie, być może realizowane partiami, aby rozłożyć koszty i ograniczyć ryzyko.

Zatłoczone pole samolotów szkolnych i zmieniające się priorytety

M346 nie trafia do pustego hangaru. Indonezja już eksploatuje 14 południowokoreańskich samolotów szkolnych T‑50 Golden Eagle, które są nowsze i powszechnie uznawane za zdolne platformy do szkolenia podstawowego oraz lead‑in fighter training.

Równocześnie Dżakarta przebudowuje flotę bojową. Zamówiła francuskie Rafale i zobowiązała się do udziału w turecko prowadzonym programie myśliwca stealth TAI Kaan. Taka kombinacja wymaga znacznie bardziej zaawansowanej „ścieżki” szkolenia - szczególnie na etapie, na którym piloci przechodzą z poddźwiękowych trenerów na wysokowydajne myśliwce.

Leonardo zakłada, że M346 idealnie wypełnia tę niszę. Samolot jest już w służbie w kilku siłach powietrznych, m.in. we Włoszech, Izraelu, Polsce, Zjednoczonych Emiratach Arabskich, Nigerii, Singapurze i Australii, co daje mu mocne wyniki eksportowe.

Dla Indonezji wybór M346 oznaczałby zgranie systemu szkolenia z kilkoma państwami partnerskimi, które już używają tego samolotu do przygotowania pilotów do nowoczesnych flot myśliwskich.

Co M346F Block 20 wnosi Indonezji

Wersja proponowana Indonezji nie jest „gołym” samolotem szkolnym. Leonardo oferuje konfigurację M346F Block 20, która zbliża maszynę do lekkiego samolotu bojowego, zachowując jej podstawową rolę szkoleniową.

Kluczowe cechy obejmują:

• Duże, „szklane” wyświetlacze kokpitu, bliższe tym spotykanym w nowoczesnych myśliwcach
• Radar AESA (Active Electronically Scanned Array) do zaawansowanego szkolenia taktycznego
• Łącze danych Link 16, umożliwiające wymianę informacji w czasie rzeczywistym z innymi elementami systemu walki
• Systemy przeciwdziałania elektronicznego dla zwiększenia przeżywalności i realistycznego treningu zagrożeń
• Siedem zewnętrznych węzłów podwieszeń dla uzbrojenia i zasobników
• Możliwość tankowania w powietrzu, kluczowa przy ogromnej geografii Indonezji

Przy promieniu działania bojowego rzędu 1800 km i prędkości maksymalnej około Mach 1,15 M346 może symulować wiele aspektów działań myśliwców pierwszej linii przy niższych kosztach. Może też przenosić realne uzbrojenie do zadań lekkiego ataku, patroli granicznych lub nadzoru morskiego, gdy zajdzie taka potrzeba.

System szkolenia, a nie tylko samolot

Leonardo nie sprzedaje wyłącznie odrzutowców; proponuje kompletny ekosystem szkoleniowy. Obejmuje on to, co firma nazywa Ground Based Training System (GBTS) - zestaw symulatorów, narzędzi do planowania misji oraz systemów do analizy i omówienia (debriefingu).

Zintegrowany pakiet w dużej mierze opiera się na szkoleniu LVC - live, virtual and constructive. W praktyce oznacza to:

Komponent	Co to oznacza
Live	Rzeczywiste samoloty M346 w powietrzu, pilotowane przez uczniów-pilotów
Virtual	Piloci w symulatorach „lecący” obok samolotów rzeczywistych w tym samym syntetycznym scenariuszu
Constructive	Siły generowane komputerowo (własne i przeciwnika), zachowujące się jak prawdziwi piloci i jednostki

Łącząc te trzy warstwy, instruktorzy mogą odgrywać złożone misje z udziałem dużych ugrupowań uderzeniowych, myśliwców przeciwnika i zagrożeń ze strony naziemnych systemów przeciwlotniczych - bez kosztów i ryzyka wysyłania dziesiątek prawdziwych odrzutowców w powietrze.

Szkolenie LVC pozwala Indonezji ćwiczyć scenariusze walki „wysokiego poziomu” jeszcze zanim jej nowe myśliwce Rafale i Kaan dotrą w większych liczbach.

Lokalny przemysł i polityka kontraktów obronnych

Duża część LoI koncentruje się na lokalizacji. Leonardo i PT ESystem Solutions Indonesia planują uruchomienie w Indonezji zaplecza do obsługi, remontów, wsparcia i być może elementów szkolenia.

To podejście wpisuje się w wieloletnią politykę Dżakarty, by w dużych kontraktach obronnych zabezpieczać transfer technologii i udział przemysłowy. Wykonując więcej prac na miejscu, Indonezja chce zmniejszyć zależność od zagranicznych dostawców i tworzyć miejsca pracy wymagające wysokich kwalifikacji.

Mimo to droga od listu intencyjnego do twardej umowy rzadko bywa gładka. Budżet obronny kraju jest rozciągnięty między okręty podwodne, jednostki nawodne, nowe myśliwce, śmigłowce i systemy lądowe. Indonezja ma też niedawną historię zmieniających się priorytetów: memorandum of understanding z 2023 r. dotyczące 24 myśliwców Boeing F‑15EX upadło po tym, jak kierownictwo TNI-AU skupiło się zamiast tego na Rafale i Kaan.

To doświadczenie może sprawić, że obie strony będą tym razem ostrożniejsze - szczególnie w kwestiach harmonogramów płatności, kar umownych i warunków transferu technologii.

Dlaczego odrzutowe samoloty szkolne są ważniejsze, niż się wydaje

Samoloty szkolne rzadko trafiają na nagłówki jak myśliwce stealth, ale są kluczowe dla siły powietrznej. Każdy pilot myśliwca lub bombowca spędza lata na sekwencji platform szkoleniowych - od podstawowych samolotów śmigłowych po zaawansowane odrzutowce takie jak M346.

Dla Indonezji stawka jest wysoka. Ogromne terytorium morskie kraju wymaga stałej obecności w powietrzu, ale wykorzystywanie drogich samolotów pierwszej linii do każdego patrolu czy ćwiczeń drenuje budżety. Nowoczesny trener, który może pełnić też rolę lekkiego samolotu bojowego, daje planistom większą elastyczność.

W praktyce flota M346 mogłaby służyć do:

• Szkolenia przyszłych pilotów Rafale i Kaan w taktyce radarowej oraz operacjach z użyciem łączy danych
• Realizacji misji o niskiej intensywności, takich jak nadzór granic i loty „pokazania obecności”
• Wsparcia wspólnego szkolenia z marynarką i wojskami lądowymi poprzez symulowane uderzenia i zadania bliskiego wsparcia powietrznego
• Zapewnienia zdolności zapasowej w czasie kryzysu, gdy w pełni uzbrojone myśliwce są potrzebne gdzie indziej

Ryzyka, kompromisy i na co zwrócić uwagę dalej

Pozostają pytania. Eksploatacja dwóch różnych zaawansowanych samolotów szkolnych - południowokoreańskiego T‑50 i włoskiego M346 - może zwiększyć złożoność logistyki, chyba że Indonezja wyraźnie rozdzieli ich role. Presja budżetowa może też wymusić trudne wybory między samolotami szkolnymi a dodatkowymi maszynami pierwszej linii lub dronami.

Z drugiej strony wybór M346 mógłby zacieśnić więzi obronne z Włochami i innymi użytkownikami tej platformy. Wspólne standardy szkolenia, programy wymiany i ćwiczenia często wyrastają na bazie wspólnego sprzętu. Dla kraju położonego między Oceanem Indyjskim a Spokojnym takie partnerstwa mają wagę strategiczną.

Dla czytelników mniej obeznanych z żargonem: „zaawansowany odrzutowy samolot szkolny” to w zasadzie etap pośredni między samolotem szkolnym a myśliwcem. Wygląda i lata bardziej jak maszyna bojowa niż podstawowy trener, ale jest projektowany z myślą o bezpieczeństwie, przewidywalnym pilotażu i niższych kosztach eksploatacji. To jak samochód Formuły 3 dla pilotów, którzy docelowo przesiądą się do maszyny Formuły 1.

Jeśli rozmowy między Dżakartą a Leonardo zakończą się wiążącym kontraktem, pierwsze indonezyjskie M346 mogłyby trafić do służby w ciągu najbliższych lat. Byłby to wyraźny krok w szerszej próbie modernizacji sił powietrznych przy jednoczesnym utrzymaniu równowagi między szkoleniem, kosztami i regionalnymi potrzebami bezpieczeństwa.